Opleidingen voor werken in de bibliotheek
Inhoud
Voor werken in de bibliotheek bestaat in 2026 geen vaste opleidingsroute meer. De meeste mensen komen binnen met een algemene mbo-, hbo- of wo-opleiding en worden daarna door de bibliotheek zelf opgeleid. Voor specialisatie zijn er cursussen en leergangen, zoals de post-hbo Leergang Informatieprofessional van De Haagse Hogeschool en het Programma branche opleiden van de VOB.
Waarom is er geen standaardopleiding?
Vroeger bestonden er aparte bibliotheekscholen en hbo-opleidingen voor het vak. Het werk is in de loop van de jaren sterk veranderd. Openbare bibliotheken zijn meer bezig met educatie, taal, digitale vaardigheden en ontmoeting dan met catalogiseren. Daarom zoeken ze nu mensen met heel verschillende achtergronden. Een specifieke hbo-bachelor voor bibliotheekwerk is in 2026 nauwelijks te vinden.
Welke vooropleiding past bij welke functie?
| Functie | Veelgevraagde achtergrond |
|---|---|
| Bibliotheekmedewerker / service en informatie | mbo niveau 3 of 4, bijvoorbeeld in dienstverlening of klantcontact |
| Leesconsulent | hbo, vaak pabo, lerarenopleiding of pedagogiek |
| Mediacoach | mbo 4 of hbo, plus een opleiding tot mediacoach |
| Taalhuiscoördinator | hbo, bijvoorbeeld sociaal werk, onderwijs of NT2 |
| Collectiespecialist | hbo, met kennis van boeken en data |
| Programmamaker | hbo, bijvoorbeeld cultuur, communicatie of evenementen |
| Informatiespecialist | hbo of wo, vaak met informatiekunde of een vakinhoudelijke studie |
Dit is een indicatie. Lees in elke vacature welke opleiding gevraagd wordt. Vaak staat er "of gelijkwaardig werk- en denkniveau". Dan telt ervaring ook mee.
Post-hbo: Leergang Informatieprofessional
De Haagse Hogeschool biedt de Leergang Informatieprofessional aan. Volgens de hogeschool:
- is het een post-hbo-opleiding in deeltijd van 10 maanden;
- zijn er 10 lesdagen, plus ongeveer 10 uur zelfstudie per week;
- moet je werken in een openbare bibliotheek, omdat de opdrachten in je eigen werk worden uitgevoerd;
- zijn er vijf modules: bibliotheekkennis, klanten en producten, netwerken, onderzoek en projectmanagement;
- vinden de lessen plaats bij de VOB in Utrecht;
- kost de leergang 2.500 euro (indicatie, kijk op de site van de hogeschool).
Je krijgt een post-hbo-certificaat van De Haagse Hogeschool. Bespreek met je leidinggevende of de opleiding uit het opleidingsbudget betaald kan worden.
Opleiden via je werkgever
De cao Openbare Bibliotheken regelt dat werkgevers investeren in opleiding. Uiterlijk in hun begroting voor 2028 nemen alle werkgevers een budget op van minimaal 2,5% van de loonsom voor leren en ontwikkelen. Uit dat budget betalen ze ook de bijdrage aan het Programma branche opleiden van de VOB. Zie salaris en cao.
In de praktijk betekent dit dat je veel op de werkvloer leert, met interne trainingen, e-learning en cursussen voor bijvoorbeeld de Bibliotheek op school of het Informatiepunt Digitale Overheid.
Cursussen voor informatieprofessionals
Er zijn opleiders die zich richten op bibliotheek- en informatiewerk. GO Opleidingen in Voorburg biedt bijvoorbeeld cursussen over onder meer metadata, auteursrecht, zoeken op internet en informatiebeheer, en met de KB werkte het aan een opleiding mediacoach voor bibliotheekprofessionals. Kijk voor het actuele aanbod en de kosten op de site van de opleider.
Universitaire opleidingen
Een brede universitaire master Library Science, zoals in de Verenigde Staten of het Verenigd Koninkrijk, kent Nederland niet. Wie academisch met boeken en informatie bezig wil, kan kijken naar:
- boekwetenschap, onder meer aan de Universiteit Leiden en de Universiteit van Amsterdam (zie boekwetenschap);
- archiefwetenschap en erfgoedstudies;
- informatiekunde en de Engelstalige master Information Studies van de UvA, die zich richt op data science en mens-computerinteractie.
Voor wetenschappelijke bibliotheken is een masterdiploma in een vakgebied (bijvoorbeeld rechten of geschiedenis) vaak net zo belangrijk als informatiekennis.
Opleiding in het buitenland
In Vlaanderen en andere landen bestaan wel specifieke bibliotheekopleidingen. Een Engelstalige master in library and information science kan ook een route zijn als je bij een wetenschappelijke bibliotheek of internationale organisatie wilt werken.
Veelgestelde vragen
Welke opleiding heb je nodig om in de bibliotheek te werken?
Er is geen vaste opleiding. Voor functies aan de balie is mbo 3 of 4 gebruikelijk, voor educatieve en adviserende functies vaak hbo. De bibliotheek leidt je daarna verder op.
Bestaat er een hbo-opleiding voor bibliotheekmedewerker?
Een specifieke hbo-bachelor voor bibliotheekwerk is in 2026 nauwelijks te vinden. Voor mensen die al in een openbare bibliotheek werken, is er de post-hbo Leergang Informatieprofessional van De Haagse Hogeschool.
Kan ik als leraar in de bibliotheek werken?
Ja. Een lerarenopleiding of pabo is een goede basis voor functies als leesconsulent of mediacoach. Zie zij-instromen.
Betaalt de bibliotheek mijn opleiding?
Vaak wel, als de opleiding past bij je functie. Volgens de cao hebben bibliotheken uiterlijk vanaf hun begroting voor 2028 een budget van minimaal 2,5% van de loonsom voor leren en ontwikkelen.
Bijgewerkt: