A. Alberts

A. Alberts (1911–1995) was een schrijver van ingetogen, raadselachtig proza, met een stijl die je bijna nergens anders tegenkomt. Hij debuteerde in 1952 met de verhalenbundel De eilanden, geïnspireerd op zijn jaren in Nederlands-Indië. Lange tijd was hij een schrijver voor kenners, maar in 1995 kreeg hij de P.C. Hooft-prijs voor zijn hele oeuvre.

Leven

Albert Alberts, die zich Bert liet noemen, werd op 23 augustus 1911 geboren in Haarlem. Hij studeerde Indologie in Utrecht, de opleiding voor bestuursambtenaren in Nederlands-Indië. In 1939 promoveerde hij op een proefschrift over de koloniale politiek tussen 1847 en 1851.

Daarna vertrok hij naar Indië, waar hij tot 1946 als bestuursambtenaar werkte. Tijdens de Japanse bezetting werd hij geïnterneerd. Na zijn terugkeer in Nederland werkte hij bij het ministerie van Overzeese Gebiedsdelen en daarna als secretaris van het Kinabureau in Amsterdam. Van 1953 tot 1965 was hij politiek redacteur van De Groene Amsterdammer. Later werkte hij bij het ministerie van Buitenlandse Zaken, tot zijn pensioen in 1976.

Naast zijn ambtelijke en journalistieke werk bouwde hij langzaam een literair oeuvre op. Na zijn debuut in 1952 en de roman De bomen (1953) bleef het lang stil. Pas vanaf de jaren zeventig verscheen er weer regelmatig nieuw werk. Hij overleed op 16 december 1995 in Amsterdam, enkele maanden na het winnen van de P.C. Hooft-prijs.

Stijl en thema's

Alberts schreef eenvoudig ogende zinnen in een kalme, bijna ambtelijke toon. Juist die rust maakt zijn verhalen vervreemdend: de verteller beschrijft vreemde gebeurtenissen alsof ze heel gewoon zijn. Er wordt veel weggelaten, en de lezer moet zelf de gaten invullen. Critici hebben zijn werk wel vergeleken met dat van Kafka, al is de toon bij Alberts lichter en ironischer.

De eilanden speelt in een niet nader genoemde tropische eilandenwereld, die doet denken aan Indië. Het gaat over eenzaamheid, angst en de onmogelijkheid om elkaar echt te kennen. Latere romans, zoals De vergaderzaal (1974) en De honden jagen niet meer (1979), spelen vaak in de wereld van ambtenaren en bestuurders, die hij uit eigen ervaring kende. Hij laat zien hoe macht, regels en gewoontes mensen tot vreemde handelingen brengen.

Ook het koloniale verleden komt terug, maar zonder heimwee of romantiek. Alberts kijkt nuchter en met ironie naar het Nederlandse bestuur in Indië en naar de manier waarop het daarna werd herinnerd. In zijn memoires Namen noemen (1962) blikt hij terug op zijn eigen leven.

Belangrijkste werken

Alberts vertaalde ook, onder meer De non (1968), naar La religieuse van Diderot. Na zijn dood verscheen in 2005 zijn Verzameld werk, waardoor zijn oeuvre opnieuw makkelijk verkrijgbaar werd.

Prijzen

• Prozaprijs van de gemeente Amsterdam (1953)
• Marianne Philips-prijs (1973)
• Constantijn Huygensprijs (1975)
• P.C. Hooft-prijs (1995)

Meer over de belangrijkste Nederlandse oeuvreprijs staat bij de P.C. Hooft-prijs.

Waar begin je?

• Instappen: De eilanden. De verhalen zijn kort en geven meteen een goed beeld van de unieke sfeer van Alberts.
• Roman: De honden jagen niet meer, voor wie wil zien hoe hij de wereld van bestuur en macht beschrijft.
• Context: lees Alberts naast andere schrijvers over Indië. Hella Haasse schreef Oeroeg, Eddy du Perron Het land van herkomst, en F. Springer schreef net als Alberts vanuit zijn ervaring als ambtenaar en diplomaat.

A. Alberts in de bibliotheek

Het werk van Alberts is minder bekend bij het grote publiek, dus niet elke kleine vestiging heeft het op de plank. Grotere bibliotheken bezitten vaak het Verzameld werk. Is een titel niet aanwezig, dan kun je hem meestal reserveren of via interbibliothecair leenverkeer laten komen. Kijk ook of er een e-book beschikbaar is.

Veelgestelde vragen

Waar gaat De eilanden over?

De eilanden is een bundel verhalen die zich afspeelt in een tropische eilandenwereld die op Nederlands-Indië lijkt. De verhalen gaan over eenzaamheid en onbestemde dreiging, verteld in een kalme, sobere stijl.

Wat deed A. Alberts naast het schrijven?

Hij was bestuursambtenaar in Nederlands-Indië, werkte daarna bij verschillende ministeries en was van 1953 tot 1965 politiek redacteur van De Groene Amsterdammer.

Wanneer kreeg A. Alberts de P.C. Hooft-prijs?

In 1995, enkele maanden voor zijn overlijden in december van dat jaar.

Is A. Alberts geschikt voor de leeslijst?

Ja, vooral De eilanden is kort en geschikt voor een leeslijst. Het proza is eenvoudig, maar de betekenis vraagt om aandachtig lezen.