Detectives

Een detective is een verhaal waarin een misdaad wordt opgelost, meestal een moord, en de lezer meepuzzelt met de speurder. Het genre heeft vaste spelregels, beroemde hoofdpersonen en een trouwe lezersgroep. Hieronder lees je hoe de detective ontstond, welke Nederlandse en Vlaamse speurders bekend werden en welke boeken een goede start zijn.

Wat maakt een boek een detective?

Waar een thriller draait om dreiging, draait een detective om een raadsel. Het verhaal begint vaak met een misdrijf en eindigt met de onthulling van de dader. Daartussen verzamelt de speurder aanwijzingen, ondervraagt hij verdachten en volgt hij valse sporen. Een goede detective speelt eerlijk: alle aanwijzingen staan in het boek, zodat je in theorie zelf de oplossing kunt vinden.

Binnen het genre zijn er een paar hoofdstromen:

• De klassieke whodunit. Een beperkte groep verdachten, vaak op een afgesloten plek zoals een landhuis of trein. Agatha Christie is de meester.
• De hardboiled detective. Een privédetective in een harde stad, met korte zinnen en een cynische toon, zoals bij Raymond Chandler.
• De politieroman. Een team van rechercheurs werkt volgens de regels van het politiewerk. Het Zweedse duo Sjöwall en Wahlöö gaf het genre een maatschappijkritische draai.
• De cosy crime. Een amateurspeurder in een dorp of kleine gemeenschap, met weinig geweld en veel humor.

Een korte geschiedenis

De detective als genre begint in de negentiende eeuw. Edgar Allan Poe schreef in 1841 The Murders in the Rue Morgue, en Arthur Conan Doyle maakte Sherlock Holmes vanaf 1887 wereldberoemd. Tussen de wereldoorlogen volgde de 'gouden eeuw' van de Britse detective, met Agatha Christie en Dorothy L. Sayers. In Frankrijk en België schreef de Luikse Georges Simenon vanaf 1931 meer dan zeventig boeken over commissaris Maigret.

In Nederland trok de diplomaat en sinoloog Robert van Gulik in de jaren vijftig internationaal de aandacht met zijn verhalen over rechter Tie, een speurder in het oude China. Janwillem van de Wetering schreef vanaf 1975 over de Amsterdamse rechercheurs Grijpstra en De Gier. Het populairst werd Appie Baantjer, zelf oud-rechercheur bij het bureau Warmoesstraat. Zijn eerste roman verscheen in 1964; daarna volgden tientallen boeken over inspecteur De Cock, en de televisieserie Baantjer maakte de personages bij een breed publiek bekend.

In Vlaanderen werd Pieter Aspe vanaf 1995 de bestverkopende misdaadauteur, met de reeks over de Brugse commissaris Pieter Van In. Ook literaire schrijvers speelden met het genre: Maarten 't Hart schreef met Het woeden der gehele wereld een roman rond een onopgeloste moord, en Umberto Eco maakte van een middeleeuws klooster het decor voor een moordonderzoek.

Aanraders

Detectives vinden in de bibliotheek

In de bibliotheek staan detectives meestal bij de spannende boeken, met dezelfde genresticker als thrillers. Sommige bibliotheken onderscheiden ze apart. In het boekenvak heeft de detective een eigen NUR-code: 331. In de catalogus vind je ze via het genrefilter of door te zoeken op de naam van de speurder als trefwoord, bijvoorbeeld 'Maigret' of 'Wallander'.

Klassieke detectives zijn vaak in meerdere vertalingen en edities beschikbaar, soms met een andere titel. Zoek je een oudere uitgave die niet meer in je eigen bibliotheek staat, dan kun je die via het interbibliothecair leenverkeer aanvragen. Reeksen als Baantjer en Christie zijn ook goed vertegenwoordigd als e-book en luisterboek.

Tips voor detectivelezers

• Lees een reeks op volgorde. Bij politieromans ontwikkelen de personages zich van boek tot boek.
• Speel mee. Noteer halverwege wie jij verdenkt. Het maakt de ontknoping leuker, ook als je ernaast zit.
• Kies een land. Detectives zijn een goede manier om een stad of land te leren kennen: Brugge bij Aspe, Ystad bij Mankell, Dublin bij French.
• Probeer een historische detective. Wie houdt van geschiedenis, vindt in de historische roman veel misdaadverhalen.

Veelgestelde vragen

Wat is een whodunit?

Een detective waarin de vraag 'wie heeft het gedaan?' centraal staat. De lezer krijgt een groep verdachten en alle aanwijzingen, en de dader wordt pas aan het eind onthuld.

Wie was de eerste detectiveschrijver?

Edgar Allan Poe wordt vaak genoemd als grondlegger, met The Murders in the Rue Morgue uit 1841. Arthur Conan Doyle maakte het genre populair met Sherlock Holmes.

Wat is de bekendste Nederlandse detective?

Inspecteur De Cock van Appie Baantjer is waarschijnlijk de bekendste. Ook rechter Tie van Robert van Gulik en Grijpstra en De Gier van Janwillem van de Wetering zijn klassiekers.

Staan detectives en thrillers in de bibliotheek bij elkaar?

Meestal wel, onder de noemer spannende boeken. Sommige bibliotheken gebruiken aparte stickers of kasten; vraag het bij twijfel aan een medewerker.