Vertaalde literatuur: wereldliteratuur lezen in het Nederlands

Een groot deel van de romans die in Nederland en Vlaanderen worden gelezen, is oorspronkelijk in een andere taal geschreven. Vertaalde literatuur maakt boeken uit Rusland, Japan, Latijns-Amerika of Nigeria toegankelijk voor wie die talen niet spreekt. Op deze pagina lees je hoe het vertalen van literatuur in het Nederlands taalgebied is georganiseerd, welke prijzen er zijn en welke vertaalde klassiekers en moderne romans je kunt lenen.

Waarom vertaalde literatuur?

Literatuur in vertaling laat je zien hoe mensen elders leven en denken, in een vorm die een reisgids of nieuwsbericht niet kan bieden. Een paar redenen om bewust vertaald te lezen:

Een ander perspectief. Een Koreaanse, Poolse of Nigeriaanse schrijver kijkt anders naar familie, geschiedenis en macht.
De grote klassiekers. Tolstoj, Dostojevski en Cervantes lezen de meeste mensen in vertaling.
Nobelprijswinnaars. De meeste winnaars van de Nobelprijs voor Literatuur schrijven in een taal die weinig Nederlanders beheersen.
De vertaler als schrijver. Een goede vertaling is zelf een literaire prestatie.

Het boekenvak onderscheidt vertaalde fictie met eigen NUR-codes: 302 voor de vertaalde literaire roman en 304 voor vertaalde verhalenbundels. Populaire vertaalde genres zoals thrillers en romantiek vallen onder de codes van hun genre.

Vertalen in het Nederlands taalgebied

Literair vertalen wordt in Nederland en Vlaanderen ondersteund door het Nederlands Letterenfonds en Literatuur Vlaanderen. Zij geven subsidies aan vertalers en uitgevers, zowel voor vertalingen naar het Nederlands als voor vertalingen van Nederlandstalige boeken in andere talen. In Amsterdam staat het Vertalershuis, waar buitenlandse vertalers van Nederlandstalige literatuur kunnen verblijven en werken.

Grote vertalingen worden in Nederland als literaire gebeurtenis gezien. Barber van de Pol vertaalde in 1997 Don Quichot van Cervantes opnieuw, en vertalers van Russische klassiekers zoals Hans Boland en Arthur Langeveld zijn bij liefhebbers bekend. De belangrijkste Nederlandse vertaalprijs is de Martinus Nijhoff Vertaalprijs. Daarnaast wordt sinds 2011 de Europese Literatuurprijs uitgereikt aan de beste in het Nederlands vertaalde roman uit Europa; de prijs gaat naar de schrijver én de vertaler.

Andersom wordt Nederlandstalige literatuur steeds vaker vertaald. Gerbrand Bakker won in 2010 met de Engelse vertaling van Boven is het stil de International IMPAC Dublin Literary Award, en Marieke Lucas Rijneveld in 2020 met De avond is ongemak de International Booker Prize. Ook Het diner van Herman Koch verscheen in tientallen talen.

Aanraders

Titel	Auteur	Jaar	Waarom lezen
Don Quichot	Miguel de Cervantes	1605–1615	De eerste moderne roman, grappig en ontroerend, in de vertaling van Barber van de Pol
Misdaad en straf	Fjodor Dostojevski	1866	Een student pleegt een moord en wordt verteerd door schuld
Oorlog en vrede	Lev Tolstoj	1869	Russische families tijdens de Napoleontische oorlogen
Honderd jaar eenzaamheid	Gabriel García Márquez	1967	Zeven generaties in het magische dorp Macondo
Norwegian Wood	Haruki Murakami	1987	Toegankelijke instap in het werk van Murakami, over liefde en verlies in Tokio
Mijn naam is Rood	Orhan Pamuk	1998	Een moordmysterie onder miniatuurschilders in Istanbul
Half of a Yellow Sun	Chimamanda Ngozi Adichie	2006	De Biafra-oorlog in Nigeria door de ogen van verschillende personages
De vegetariër	Han Kang	2007	Een vrouw stopt met vlees eten en raakt los van haar omgeving; Han Kang kreeg in 2024 de Nobelprijs
De jaren	Annie Ernaux	2008	Een collectieve autobiografie van Frankrijk na de oorlog
Jaag je ploeg over de botten van de doden	Olga Tokarczuk	2009	Een eigenzinnige Poolse literaire misdaadroman
De geniale vriendin	Elena Ferrante	2011	Het eerste deel van de Napolitaanse romans over een levenslange vriendschap
Septologie	Jon Fosse	2019–2021	Meditatieve roman van de Noorse Nobelprijswinnaar van 2023

Vertaalde literatuur vinden in de bibliotheek

In de bibliotheek staan vertaalde romans meestal gewoon tussen de andere romans, op alfabet van de schrijver. Er is zelden een aparte sticker. In de online catalogus kun je wel zoeken op oorspronkelijke taal of land van herkomst, of op de naam van een vertaler. Let erop dat een klassieker vaak in meerdere vertalingen bestaat: een recente vertaling leest meestal vlotter dan een vertaling van een eeuw geleden. De naam van de vertaler staat in de catalogus en in het colofon.

Wil je liever in de oorspronkelijke taal lezen, dan hebben grotere bibliotheken boeken in het Engels, Frans, Duits, Spaans en soms Turks, Arabisch of Pools. In de online bibliotheek kun je Engelstalige e-books lenen. Tips voor wie leest in een taal die niet de moedertaal is, staan op lezen in de tweede taal. Veel vertaalde romans zijn ook als e-book te leen.

Tips voor wie meer vertaald wil lezen

Lees per land. Kies elk jaar een paar landen en lees uit elk land een roman.
Volg een vertaalprijs. De shortlist van de Europese Literatuurprijs is een goede leeslijst.
Vergelijk vertalingen. Lees de eerste bladzijde van een klassieker in twee vertalingen en kies de stem die je het meest aanspreekt.
Lees in de leesclub. Vertaalde romans geven veel gespreksstof over cultuurverschillen; zie leesclub.

Veelgestelde vragen

Welke vertaling van een klassieker moet ik kiezen?

Een recente vertaling is meestal het toegankelijkst. Kijk in de catalogus naar het jaar van de vertaling en lees in de bibliotheek de eerste bladzijden voordat je kiest.

Wat is de Europese Literatuurprijs?

Een prijs die sinds 2011 jaarlijks wordt toegekend aan de beste hedendaagse Europese roman in Nederlandse vertaling. Zowel de schrijver als de vertaler worden bekroond.

Kan ik boeken in andere talen lenen in de bibliotheek?

Ja, de meeste bibliotheken hebben in elk geval Engelstalige boeken, en grotere bibliotheken ook boeken in andere talen. Via de online bibliotheek kun je Engelstalige e-books lenen.