Colofon

Het colofon is het blokje met technische en juridische gegevens over een boek: wie het uitgaf, welke druk het is, het ISBN, de vertaler, de ontwerper van het omslag en de auteursrechtvermelding. In moderne Nederlandse boeken staat het meestal op de achterkant van de titelpagina, soms achterin het boek.

Wat er in een colofon staat

Niet elk colofon is even uitgebreid, maar vaak vind je:

• de naam en vestigingsplaats van de uitgeverij;
• de druk en het jaar van verschijnen;
• het ISBN, soms ook de NUR-code;
• bij vertalingen: de oorspronkelijke titel, het jaar van de oorspronkelijke uitgave en de naam van de vertaler;
• de ontwerpers van omslag en binnenwerk, en de gebruikte letter;
• fotoverantwoording en vermelding van eventuele subsidies, bijvoorbeeld van het Nederlands Letterenfonds;
• de auteursrechtvermelding (© met naam en jaar) en de standaardzin dat niets mag worden overgenomen zonder toestemming;
• soms de drukkerij en het papier, bijvoorbeeld een FSC-keurmerk.

Waar komt het woord vandaan?

Colofon komt van het Griekse kolophōn, 'top' of 'afronding'. In handschriften en vroege gedrukte boeken stond het colofon aan het eind van de tekst. De kopiist of drukker schreef daar wie het werk had gemaakt, waar en wanneer. Bij incunabelen, die vaak nog geen titelpagina hadden, is het colofon voor onderzoekers een belangrijke bron om een druk te dateren en aan een drukker toe te schrijven. De titelpagina kwam pas later in gebruik en nam een deel van die functie over.

Het colofon in de bibliotheek

Een catalogiseerder die een nieuw boek beschrijft, haalt veel gegevens voor de titelbeschrijving uit de titelpagina en het colofon. Tegenwoordig komen die gegevens meestal al als metadata van de uitgever binnen, maar bij twijfel is het fysieke boek de bron. Ook als lezer heb je er wat aan: wil je een boek correct citeren, dan vind je uitgever, plaats en jaar in het colofon. Wil je weten of je een vertaalde of een oorspronkelijk Nederlandstalige uitgave hebt, dan zie je dat daar ook.

Een colofon buiten het boek

De term wordt ook breder gebruikt. Tijdschriften, kranten en websites hebben een colofon met de namen van de redactie, het adres en de uitgever. In die betekenis is het colofon vergelijkbaar met een impressum.

Veelgestelde vragen

Waar vind ik het colofon in een boek?

In de meeste Nederlandse boeken op de linkerpagina direct na de titelpagina. Bij sommige uitgevers staat het op de laatste bladzijde.

Moet een zelfgepubliceerd boek een colofon hebben?

Het is niet verplicht, maar wel gebruikelijk. Zonder colofon weten lezers, boekhandels en bibliotheken niet wie het boek uitgaf, welk ISBN het heeft en wie de rechten bezit.

Wat is het verschil tussen een colofon en een titelpagina?

De titelpagina vermeldt titel, auteur en uitgever. Het colofon geeft de aanvullende technische en juridische gegevens.