Auteursrecht

Auteursrecht is het recht van de maker van een werk, zoals een boek, foto, illustratie of vertaling, om te bepalen of en hoe dat werk wordt verveelvoudigd en openbaar gemaakt. In Nederland is dit geregeld in de Auteurswet uit 1912. Het recht ontstaat automatisch op het moment dat een werk gemaakt is en loopt tot 70 jaar na de dood van de maker.

Hoe het auteursrecht werkt

Je hoeft auteursrecht niet aan te vragen of te registreren. Het ©-teken in het colofon is een herinnering, geen voorwaarde. De maker kan zijn rechten wel overdragen of in licentie geven, bijvoorbeeld aan een uitgeverij. Die mag het boek dan drukken, vertalen of als e-book uitbrengen, afhankelijk van wat in het contract staat.

De beschermingstermijn van 70 jaar telt vanaf 1 januari van het jaar na het overlijden van de maker. Is een schrijver in 1955 overleden, dan is het werk sinds 1 januari 2026 vrij van auteursrecht. Het is dan 'publiek domein': iedereen mag het kopiëren, uitgeven en online zetten. Let op: een moderne vertaling of een nieuw geïllustreerde uitgave van een oud werk kan zelf wel weer beschermd zijn.

Uitzonderingen

De Auteurswet kent beperkingen waarbij je zonder toestemming iets met een werk mag doen. Voorbeelden:

• Citaatrecht: je mag een stuk overnemen in een recensie, betoog of wetenschappelijk werk, als het citaat functioneel is, niet langer dan nodig en met bronvermelding.
• Eigen gebruik: een kopie van een paar pagina's voor eigen studie of oefening is toegestaan.
• Onderwijs: voor gebruik in de les gelden aparte regels.
• Uitlenen door bibliotheken: openbare bibliotheken mogen boeken uitlenen zonder toestemming, maar betalen daarvoor een vergoeding. Dat heet leenrecht.

Auteursrecht in de bibliotheek

Je merkt het auteursrecht in de bibliotheek op verschillende plekken. Bij de kopieermachine hangt vaak informatie over wat je mag kopiëren. E-books en luisterboeken in de online bibliotheek zijn beschermd met DRM, omdat bibliotheken digitale titels alleen onder licentie van uitgevers mogen aanbieden. En in Delpher, de zoekmachine voor gedigitaliseerde kranten en boeken van de Koninklijke Bibliotheek, zijn recente teksten niet of alleen beperkt vrij in te zien.

Voor wetenschappelijke publicaties is auteursrecht nauw verbonden met open access. Auteurs kunnen met een Creative Commons-licentie aangeven wat anderen met hun werk mogen.

Auteursrecht of naburig recht?

Naast het auteursrecht bestaan naburige rechten, bijvoorbeeld voor de voorlezer van een luisterboek of de producent van een opname. Ook die rechten moeten geregeld zijn voordat een bibliotheek of winkel een luisterboek mag aanbieden.

Veelgestelde vragen

Mag ik een boek uit de bibliotheek kopiëren?

Een paar pagina's voor eigen studie of gebruik mag. Een volledig boek kopiëren mag niet, ook niet als je het hebt geleend.

Wanneer is een boek vrij van auteursrecht?

Vanaf 1 januari van het jaar na de zeventigste sterfdag van de auteur. Bij meerdere makers telt het overlijden van de laatst overlevende.

Mag ik een tekst van internet zomaar gebruiken?

Nee. Ook teksten en foto's online zijn beschermd. Gebruik is alleen toegestaan met toestemming, binnen een uitzondering zoals het citaatrecht, of als de maker een open licentie heeft gegeven.