Creative Commons

Creative Commons (CC) is een set standaardlicenties waarmee een maker vooraf aangeeft wat anderen met zijn werk mogen doen, zoals kopiëren, delen of bewerken. Het auteursrecht blijft bij de maker, maar je hoeft niet meer per keer toestemming te vragen. De licenties worden beheerd door de internationale organisatie Creative Commons; de huidige versie is 4.0.

De bouwstenen

Elke CC-licentie bestaat uit een combinatie van vier voorwaarden:

Daaruit ontstaan zes licenties, van ruim naar streng: CC BY, CC BY-SA, CC BY-NC, CC BY-NC-SA, CC BY-ND en CC BY-NC-ND. CC BY is het meest open: je mag alles, zolang je de maker noemt. CC BY-NC-ND is het meest beperkt: delen mag, maar alleen ongewijzigd, met naamsvermelding en niet voor commerciële doeleinden.

CC0 en publiek domein

Naast de zes licenties bestaat CC0. Daarmee doet een maker zoveel mogelijk afstand van zijn rechten, zodat het werk vrij te gebruiken is, ook zonder naamsvermelding. Voor werken waarvan het auteursrecht al is verlopen, wordt het Public Domain Mark gebruikt: een label dat aangeeft dat het werk vrij is. Erfgoedinstellingen gebruiken dat vaak bij gedigitaliseerde oude boeken, kaarten en prenten.

Creative Commons in de bibliotheek

Bibliotheken komen CC-licenties op meerdere manieren tegen:

• Wetenschap: veel open access-artikelen verschijnen onder CC BY. Daardoor mogen ze vrij worden verspreid en opgenomen in repositories van wetenschappelijke bibliotheken.
• Erfgoed: gedigitaliseerd materiaal zonder auteursrecht wordt vaak met CC0 of het Public Domain Mark gedeeld. Ook beschrijvende metadata van collecties worden vaak onder CC0 vrijgegeven, zodat anderen ze kunnen hergebruiken.
• Onderwijs: open leermiddelen voor school en opleiding hebben vaak een CC-licentie.
• Vrije e-books: sommige auteurs brengen een e-book uit onder een CC-licentie, zodat het gratis gedeeld mag worden.

Hoe je CC-materiaal correct gebruikt

Gebruik je een foto of tekst met een CC-licentie, vermeld dan de titel, de maker, de bron (met link) en de licentie. Een voorbeeld: 'Foto: Jan Jansen, via Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0'. Geef ook aan als je het werk hebt aangepast. Check altijd of de licentie past bij jouw gebruik: een NC-licentie sluit bijvoorbeeld gebruik in een betaalde publicatie uit.

Veelgestelde vragen

Kan ik een Creative Commons-licentie intrekken?

Nee, een CC-licentie is onherroepelijk voor wie het werk onder die licentie heeft verkregen. Je kunt wel stoppen met verspreiden of een nieuwe versie onder andere voorwaarden uitbrengen.

Mag ik een CC BY-NC-boek gebruiken in de klas?

Gebruik in het onderwijs zonder winstoogmerk valt meestal binnen niet-commercieel gebruik. Bij twijfel kun je de maker om toestemming vragen.

Is een werk met CC-licentie vrij van auteursrecht?

Nee. Het auteursrecht blijft bestaan; de licentie is juist een manier om het auteursrecht toe te passen. Alleen bij CC0 en het publiek domein vervallen de voorwaarden.