Wetenschappelijke bibliotheek

Een wetenschappelijke bibliotheek is een bibliotheek die onderzoek en hoger onderwijs ondersteunt. De bekendste voorbeelden zijn de universiteitsbibliotheken (UB's) en de bibliotheken van hogescholen, maar ook onderzoeksinstituten en de Koninklijke Bibliotheek worden tot de wetenschappelijke bibliotheken gerekend. Hun collectie bestaat vooral uit vakliteratuur, wetenschappelijke tijdschriften en databanken.

Wat een wetenschappelijke bibliotheek anders doet

Een openbare bibliotheek richt zich op alle inwoners. Een wetenschappelijke bibliotheek richt zich in de eerste plaats op studenten, docenten en onderzoekers van haar instelling. Dat zie je terug in de collectie en de diensten:

• Digitale collectie: het grootste deel van het budget gaat naar licenties op e-tijdschriften, e-books en databanken. Toegang is meestal beperkt tot leden van de instelling, via inloggen of het netwerk op de campus.
• Diepte in plaats van breedte: de collectie richt zich op de vakgebieden van de instelling, vaak in meerdere talen.
• Magazijn: een groot deel van de fysieke collectie staat in een magazijn en wordt op aanvraag gehaald.
• Bijzondere collecties: oudere universiteiten bewaren handschriften, incunabelen, kaarten en archieven, in te zien in een leeszaal.
• Onderzoeksondersteuning: hulp bij literatuuronderzoek, datamanagement, auteursrecht en publiceren in open access.

Samenwerking

Nederlandse universiteitsbibliotheken en de KB werken samen in het samenwerkingsverband UKB. Ze onderhandelen onder meer samen met grote uitgevers over abonnementen en open access-afspraken. Via gedeelde catalogi en interbibliothecair leenverkeer kunnen ze materiaal van elkaar lenen. Ook ordening en ontsluiting worden vaak samen gedaan: de titelbeschrijvingen worden gedeeld, zodat niet elke bibliotheek hetzelfde boek opnieuw hoeft te beschrijven.

Kun je er lenen als je geen student bent?

Bij de meeste universiteitsbibliotheken ben je als bezoeker welkom om ter plekke te lezen. Veel UB's bieden ook een lidmaatschap voor externe leners, tegen betaling. Daarmee leen je fysieke boeken, maar krijg je niet altijd toegang tot de digitale bronnen, omdat licenties vaak alleen voor studenten en medewerkers gelden. Op de campus zelf kun je databanken soms wel als bezoeker gebruiken. Kijk voor voorwaarden en tarieven op de website van de betreffende UB.

Voor wie zonder universiteit toegang wil tot wetenschappelijke kennis, zijn open access-publicaties en de dienstverlening van de KB vaak een goede start.

Werken in een wetenschappelijke bibliotheek

Medewerkers van een wetenschappelijke bibliotheek hebben vaak een eigen vakgebied, zoals een vakreferent voor geschiedenis of geneeskunde. Daarnaast zijn er specialisten in metadata, open science en digitale collecties. Meer over deze functies lees je bij beroepen in de bibliotheek.

Veelgestelde vragen

Wat is een UB?

UB staat voor universiteitsbibliotheek: de bibliotheek van een universiteit, met vaak meerdere locaties per faculteit of campus.

Is de Koninklijke Bibliotheek een wetenschappelijke bibliotheek?

De KB is de nationale bibliotheek van Nederland. Ze wordt vaak tot de wetenschappelijke bibliotheken gerekend, maar heeft daarnaast een landelijke rol voor de openbare bibliotheken.

Kan ik in een UB studeren zonder lid te zijn?

Bij veel universiteitsbibliotheken kunnen bezoekers in de leeszaal zitten. In drukke periodes zijn studieplekken soms voorbehouden aan eigen studenten.