Openbare bibliotheek
Inhoud
Een openbare bibliotheek is een bibliotheek die voor iedereen toegankelijk is, ongeacht leeftijd, opleiding of achtergrond. Ze wordt grotendeels betaald door de overheid, in Nederland vooral door gemeenten. Iedereen mag er binnenlopen, lezen en informatie zoeken; voor lenen word je lid. In Nederland zijn er ruim honderd bibliotheekorganisaties met samen honderden vestigingen.
Wat de wet zegt
Sinds 1 januari 2015 regelt de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) wat een openbare bibliotheek is. Volgens die wet heeft een bibliotheek vijf functies:
- kennis en informatie beschikbaar stellen;
- ontwikkeling en educatie bieden;
- lezen bevorderen en kennis laten maken met literatuur;
- ontmoeting en debat organiseren;
- kennis laten maken met kunst en cultuur.
De wet bepaalt ook dat jongeren tot 18 jaar geen contributie betalen voor een lidmaatschap. Meer over de wet en het stelsel lees je bij de bibliotheekwet en het bibliotheekstelsel.
Meer dan boeken lenen
De vijf functies laten zien dat een openbare bibliotheek veel meer is dan een uitleenpunt. Veel bibliotheken hebben een Taalhuis voor mensen die beter willen leren lezen en schrijven, een Informatiepunt Digitale Overheid voor hulp met DigiD en belastingzaken, en een programma met lezingen, cursussen en activiteiten voor kinderen. Samenwerking met scholen gebeurt via de Bibliotheek op school. Daarnaast is de bibliotheek een plek om te studeren, te werken en mensen te ontmoeten.
Hoe een openbare bibliotheek is georganiseerd
Openbare bibliotheken in Nederland zijn meestal zelfstandige stichtingen. Eén organisatie bedient vaak meerdere gemeenten, met een hoofdvestiging en kleinere vestigingen of servicepunten. Provinciale ondersteuningsorganisaties helpen bibliotheken met bijvoorbeeld collectie, ICT en innovatie. Op landelijk niveau verzorgt de Koninklijke Bibliotheek de digitale bibliotheek en enkele landelijke diensten. Welke bibliotheek bij jouw woonplaats hoort, vind je in het overzicht van bibliotheken.
De collectie
De collectie van een openbare bibliotheek is gericht op een breed publiek: romans, informatieve boeken, jeugdboeken, strips, tijdschriften en digitale media. Bibliotheken maken keuzes in hun collectievorming op basis van wat hun inwoners vragen en wat ze belangrijk vinden. Oude en weinig gebruikte titels worden afgeschreven om ruimte te maken voor nieuwe. Via het interbibliothecair leenverkeer kun je ook titels lenen die je eigen bibliotheek niet heeft.
Verschil met andere bibliotheken
Een wetenschappelijke bibliotheek is gericht op onderzoek en onderwijs, en een mediatheek hoort bij een school. De Koninklijke Bibliotheek is de nationale bibliotheek, die alle Nederlandse publicaties verzamelt en bewaart. De openbare bibliotheek is de enige die zich richt op álle inwoners.
Veelgestelde vragen
Is een openbare bibliotheek gratis?
Binnenlopen, lezen en informatie zoeken is gratis. Voor lenen betalen volwassenen een abonnement; voor jongeren tot 18 jaar is het lidmaatschap gratis. Zie kosten van een lidmaatschap.
Moet elke gemeente een bibliotheek hebben?
De huidige wet verplicht dat niet, maar de meeste gemeenten financieren er wel een, vaak samen met buurgemeenten. In februari 2026 is een wetsvoorstel (36902) ingediend dat gemeenten een zorgplicht geeft voor ten minste één volwaardige bibliotheekvoorziening; in oktober 2026 lag dat nog bij de Tweede Kamer.
Kan ik bij elke openbare bibliotheek lenen?
Je bent lid van één bibliotheekorganisatie. Met je pas leen je in principe alleen daar, maar via de online bibliotheek en interbibliothecair leenverkeer heb je toegang tot meer.
Bijgewerkt: