Metadata

Metadata zijn gegevens die iets anders beschrijven. Bij een boek gaat het om auteur, titel, uitgever, jaar, taal, ISBN, onderwerp en vorm. Zonder metadata kun je in een catalogus niet zoeken, kan een webwinkel geen boek tonen en weet een e-reader niet welke titel hij moet weergeven.

Soorten metadata

Bibliotheken en archieven onderscheiden meestal drie soorten:

• Beschrijvende metadata: wat is het en waar gaat het over? Denk aan de titelbeschrijving, trefwoorden en een samenvatting.
• Administratieve metadata: wie heeft de rechten, wanneer is het aangeschaft, onder welke licentie mag het gebruikt worden? Bij digitale bestanden horen hier ook gegevens over het bestandsformaat en de technische eisen.
• Structurele metadata: hoe hangen de delen samen? Bij een gedigitaliseerd boek is dat bijvoorbeeld de volgorde van de gescande pagina's en de hoofdstukindeling.

Metadata in de boekenketen

Metadata beginnen bij de uitgever. Zodra een nieuw boek wordt aangemeld, levert de uitgever gegevens aan: titel, auteur, prijs, verschijningsdatum, omslagafbeelding, NUR-code, eventueel Thema-codes en een beschrijving. In de boekenbranche gebeurt dat vaak in het internationale formaat ONIX. Boekhandels, webwinkels en bibliotheekleveranciers nemen die gegevens over. Een fout bij de bron, zoals een verkeerd gespelde auteursnaam, verspreidt zich daardoor razendsnel.

Bibliotheken verrijken die gegevens. Ze voegen trefwoorden toe, een classificatie zoals SISO, leeftijdsaanduidingen en koppelingen naar andere uitgaven van hetzelfde werk. Ze slaan dat op in bibliotheekformaten zoals MARC.

Metadata bij digitale boeken

Een EPUB-bestand bevat zijn eigen metadata: titel, auteur, taal en identificatie. Daarom zie je in je e-reader de juiste titel en auteur, ook als het bestand een onbegrijpelijke naam heeft. Bij digitale archieven zoals het e-Depot van de KB zijn technische metadata onmisbaar: over vijftig jaar moet nog bekend zijn in welk formaat een bestand is opgeslagen en hoe het te openen is.

Waarom goede metadata ertoe doen

Goede metadata maken het verschil tussen gevonden en niet gevonden worden. Voor een lezer betekent het dat je bij het zoeken op 'klimaatverandering' ook boeken vindt waar dat woord niet in de titel staat. Voor schrijvers en uitgevers betekent het dat hun boek in de juiste rubriek en zoekresultaten terechtkomt. Voor bibliotheken betekent het dat ze gegevens kunnen delen, waardoor niet elke bibliotheek hetzelfde werk opnieuw hoeft te doen.

Veel bibliotheken en erfgoedinstellingen geven hun metadata vrij onder een open licentie, vaak CC0, zodat anderen ze mogen hergebruiken in bijvoorbeeld zoekmachines of onderzoeksprojecten.

Veelgestelde vragen

Is metadata hetzelfde als de inhoud van een boek?

Nee. Metadata beschrijven het boek, maar bevatten de tekst zelf niet. Een samenvatting of inhoudsopgave kan wel deel uitmaken van de metadata.

Wie is verantwoordelijk voor de metadata van een boek?

De uitgever levert de basisgegevens aan. Bibliotheken vullen die aan met eigen ontsluiting, zoals trefwoorden en classificatie.

Kan ik metadata van mijn e-book aanpassen?

Bij een eigen, DRM-vrij bestand kan dat met programma's voor e-bookbeheer. Bij geleende e-books met DRM niet.