Catalogus

De catalogus is het overzicht van alles wat een bibliotheek in haar collectie heeft: boeken, tijdschriften, dvd's, e-books, luisterboeken en soms ook kaarten, muziek of oude handschriften. Tegenwoordig is dat een online zoeksysteem. Je ziet per titel of een exemplaar aanwezig is, waar het staat en of je het kunt reserveren.

Van kaartenbak naar online zoeken

Vroeger bestond een catalogus uit houten laden met kaartjes: per boek een kaartje op auteur, een op titel en soms een op onderwerp. Elk kaartje bevatte een titelbeschrijving en de signatuur, de plaatscode van het boek. Vanaf de jaren 1970 en 1980 werden catalogi geautomatiseerd. Bibliotheken bouwden toen gezamenlijke databases, zodat niet elke bibliotheek hetzelfde boek opnieuw hoefde te beschrijven. Die gedeelde beschrijvingen zijn nog steeds de basis van de catalogus die je nu online gebruikt.

Een online catalogus heet ook wel OPAC (Online Public Access Catalogue). Moderne catalogi werken als een zoekmachine: je typt een paar woorden en krijgt resultaten, die je kunt filteren op bijvoorbeeld taal, vorm, jaar of doelgroep.

Wat de catalogus je laat zien

Per titel zie je doorgaans:

• de titelbeschrijving: auteur, titel, uitgever, jaar, ISBN;
• een korte inhoudsbeschrijving of flaptekst;
• onderwerpen of trefwoorden, waarop je kunt doorklikken;
• de exemplaargegevens: in welke vestiging, op welke plek, en of het boek uitgeleend is.

De gegevens achter dit alles noem je metadata.

Lokale en landelijke catalogi

Elke openbare bibliotheek heeft een eigen catalogus met haar fysieke collectie. Daarnaast kun je via bibliotheek.nl zoeken in de landelijke collectie van de openbare bibliotheken en in het aanbod van de online bibliotheek. Wetenschappelijke bibliotheken zijn aangesloten op internationale systemen zoals WorldCat, waarmee je ziet welke bibliotheek ter wereld een titel bezit. Staat een boek niet in jouw bibliotheek, dan kan het vaak via interbibliothecair leenverkeer worden aangevraagd. Voor oude kranten, boeken en tijdschriften uit de collectie van de KB gebruik je Delpher.

Slimmer zoeken

Een paar tips die in de meeste catalogi werken:

• Zoek je een specifiek boek, gebruik dan het ISBN of een combinatie van achternaam en een uniek woord uit de titel.
• Zoek je op onderwerp, klik dan bij een goed resultaat op een trefwoord. Je krijgt dan alle titels met hetzelfde onderwerp, ook als het woord niet in de titel staat.
• Gebruik filters voor taal, vorm (boek, e-book, luisterboek) en leeftijd.
• Aanhalingstekens rond een zinsdeel ("tweede wereldoorlog") zoeken in veel catalogi naar die exacte woordcombinatie.

Veelgestelde vragen

Kan ik de catalogus gebruiken zonder lid te zijn?

Ja. Bijna alle bibliotheekcatalogi zijn vrij doorzoekbaar. Je hebt alleen een lidmaatschap nodig om te lenen of te reserveren.

Waarom staat een boek in de catalogus maar niet op de plank?

Het kan uitgeleend zijn, gereserveerd door iemand anders, in een andere vestiging staan of in het magazijn. De exemplaargegevens laten zien welke situatie het is.

Staan e-books ook in de catalogus?

Vaak wel, maar niet altijd in de lokale catalogus. Het aanbod van de online bibliotheek zoek je ook in de app of op de site van de online bibliotheek.