Afke's tiental

Afke's tiental van Nienke van Hichtum is een van de oudste Nederlandse kinderboeken die nog steeds gelezen worden. Het vertelt over een arm gezin op het Friese platteland met tien kinderen, en over hun kleine en grote avonturen. Ondanks de armoede is het een warm boek: het gaat over liefde, samenhorigheid en een moeder die er voor iedereen is.

Waar gaat Afke's tiental over?

Afke en haar man Marten zijn arm. Marten werkt hard, maar het geld is altijd krap. Ze wonen in een klein huisje in Friesland en hebben tien kinderen. Aan het begin van het boek is net de jongste geboren, baby Sipke, in een koude winter waarin er nauwelijks brandstof is om het huis warm te houden.

Toch is het geen somber boek. Elk hoofdstuk richt zich op een van de kinderen en vertelt over iets wat hij of zij meemaakt: kattenkwaad, een klusje dat misloopt, een ontmoeting met de veldwachter of een tocht naar de stad. Afke houdt het gezin bij elkaar met geduld, humor en veel liefde. Het boek laat zien dat geluk niet van geld afhangt.

Samenvatting

Let op: spoilers. Hieronder lees je wat er in het verhaal gebeurt, inclusief het einde.

De oudste zoon, Watse, zit in het leger. De oudste dochter, Wiepkje, werkt als dienstmeid in Leeuwarden. Om het gezin te ontlasten neemt Wiepkje haar jongere zusjes Boukje en Sietske mee naar het huis van haar mevrouw in de stad, maar de meisjes raken verdwaald in Leeuwarden. De andere kinderen beleven hun eigen avonturen, waarbij ze onder meer de plaatselijke veldwachter tegenkomen. Sommige verhalen zijn bewerkingen van oude Friese volksverhalen.

Het boek volgt het gezin door de seizoenen heen. In het voorjaar krijgt Watse verlof en komt hij thuis. Er is geen groot spannend slot: het boek eindigt met het gevoel dat het gezin, ondanks alle zorgen, bij elkaar hoort en zich samen door het leven slaat.

Thema's en motieven

• Armoede. Het gezin heeft weinig geld, eten en brandstof.
• Liefde en samenhorigheid. Afke zorgt dat iedereen gezien wordt.
• Het moederschap. Afke staat centraal als sterke, wijze moeder.
• Het Friese platteland. Het boek geeft een beeld van het dagelijks leven in Friesland rond 1900.
• Kinderlijke ondeugd. De kinderen halen streken uit, maar zijn nooit echt slecht.

Personages

• Afke: de moeder, geduldig, liefdevol en vindingrijk.
• Marten: de vader, een harde werker.
• Watse: de oudste zoon, in militaire dienst.
• Wiepkje: de oudste dochter, dienstmeid in Leeuwarden.
• Eeltje, Jouke, Klaas, Jetse, Boukje, Sietske en Wiebe: de andere kinderen.
• Sipke: de baby.

Stijl

Van Hichtum schrijft eenvoudig, warm en met humor. Elk hoofdstuk is een afgerond verhaal, waardoor het boek goed geschikt is om voor te lezen, een hoofdstuk per avond. De taal is honderd jaar oud, maar latere drukken zijn vaak aangepast. De illustraties van Cornelis Jetses, bekend van de leesplankjes en schoolplaten, horen voor veel lezers bij het boek.

Achtergrond

Nienke van Hichtum was een Friese schrijfster en de vrouw van de socialistische politicus Pieter Jelles Troelstra. Ze schreef veel voor kinderen en maakte zich sterk voor goede kinderliteratuur. Het verhaal is gebaseerd op het leven van een echt gezin: dat van Harmke Feenstra-Tuinstra uit Warga, wier dochter bij Nienke van Hichtum als dienstmeid werkte.

Ontvangst

Het boek verscheen in 1903 en werd na de tweede druk in 1907 een groot succes. Het is meer dan honderd jaar lang herdrukt en vertaald in onder meer het Engels, Zweeds, Esperanto en, in 1957, het Fries. In de jaren negentig maakte Dick Matena er een stripversie van.

Waarom lees je het vandaag nog?

Afke's tiental laat zien hoe kinderen rond 1900 leefden, zonder verwarming, speelgoed of zakgeld. Juist door dat contrast met nu is het een interessant boek. Tegelijk zijn de gevoelens herkenbaar: ruzie tussen broers en zussen, een moeder die troost, en het plezier van kleine dingen.

Tips voor je boekverslag

• Kies één kind uit het gezin en beschrijf zijn of haar avontuur.
• Vergelijk het leven van de kinderen met jouw eigen leven.
• Bespreek de rol van Afke als moeder.
• Zoek uit hoe het leven op het Friese platteland rond 1900 eruitzag.
• Vergelijk het boek met Pietje Bell of Kruimeltje, andere oude kinderklassiekers.

Het boek is te leen bij de bibliotheek. Het is ook geschikt om samen te lezen; lees tips over voorlezen. Kinderen zijn meestal gratis lid; lees meer over het jeugdlidmaatschap. Meer jeugdklassiekers vind je bij de klassiekers.

Veelgestelde vragen

Wie schreef Afke's tiental?

Nienke van Hichtum, het pseudoniem van de Friese schrijfster Sjoukje Troelstra-Bokma de Boer. Het boek verscheen in 1903.

Hoe heten de tien kinderen van Afke?

Watse, Wiepkje, Eeltje, Jouke, Klaas, Jetse, Boukje, Sietske, Wiebe en de baby Sipke.

Is Afke's tiental een waar verhaal?

Het is gebaseerd op een echt gezin: dat van Harmke Feenstra-Tuinstra uit Warga. De avonturen zelf zijn bewerkt en deels verzonnen.

Waar speelt Afke's tiental zich af?

Op het Friese platteland, eind negentiende eeuw. Een deel van het verhaal speelt in Leeuwarden.