State Library Victoria (Melbourne)

State Library Victoria in Melbourne is de oudste openbare bibliotheek van Australië. Ze werd in 1854 opgericht als Melbourne Public Library en was vanaf het begin gratis toegankelijk, wat in die tijd uitzonderlijk was. Bezoekers komen vooral voor de La Trobe Reading Room, een enorme koepelzaal uit 1913, en voor het harnas van de beroemde bandiet Ned Kelly.

Feiten in het kort

Een gratis bibliotheek in een goudkoortsstad

Melbourne groeide in de jaren 1850 razendsnel door de goudkoorts. Gouverneur Charles La Trobe en rechter Sir Redmond Barry namen in 1853 het initiatief voor een combinatie van bibliotheek, museum en kunstgalerie. Op 3 juli 1854 legde gouverneur Sir Charles Hotham de eerste steen. Toen het eerste deel op 11 februari 1856 openging, stonden er 3.800 boeken op de planken, die Barry zelf had uitgekozen.

Barry wilde dat iedereen zonder kosten kon lezen. Daarmee hoort de bibliotheek bij de vroegste gratis openbare bibliotheken ter wereld. Ter vergelijking: in Nederland ontstonden de eerste openbare leeszalen pas rond 1892, zoals je leest in de geschiedenis van de openbare bibliotheek. Een standbeeld van Barry staat nog altijd op het voorplein.

Architect Joseph Reed won de ontwerpwedstrijd. Zijn bureau en de opvolgers daarvan ontwierpen ook de meeste latere uitbreidingen. In 1869 werden bibliotheek, museum en galerie samengevoegd tot de Public Library of Victoria. Museum en galerie zijn inmiddels zelfstandige instellingen.

De La Trobe Reading Room

Het bekendste deel van het complex is de achthoekige koepelzaal, die in 1913 openging. De koepel is 34,75 meter breed en even hoog, met een oculus van bijna 5 meter in het midden. Bij de opening was het de grootste koepel ter wereld. De zaal was bedoeld voor meer dan een miljoen boeken en maximaal zeshonderd lezers.

In 1959 werden de glazen dakramen afgedekt met koperen platen, omdat het lekte. Daarna was de zaal decennialang vrij donker. Van 1999 tot 2003 werd ze gerenoveerd en kreeg ze haar daglicht terug; sindsdien heet ze La Trobe Reading Room. Volgens recente cijfers (2024) is er plaats voor 32.000 boeken en 320 lezers. Vanaf de galerijen op de bovenste verdiepingen kijk je recht naar beneden op de studerende bezoekers. Meer over de geschiedenis van zulke leeszalen lees je bij bibliotheekarchitectuur.

Andere zalen en de verbouwing Vision 2020

• Queen's Hall: de oorspronkelijke leeszaal van 1856. Ze sloot in 2003 wegens slechte staat en ging in 2019 weer open als studieruimte, nu Ian Potter Queen's Hall. Hier staat ook een deel van de schaakcollectie.
• Redmond Barry Reading Room: gebouwd als technisch museum, nu de zaal met actuele boeken, tijdschriften en kranten.
• Dome Galleries: rond de koepel, met de gratis vaste tentoonstelling World of the book.

Tussen 2015 en december 2019 liep het verbouwingsproject Vision 2020, met een budget van 88,1 miljoen Australische dollar. Daarbij gingen zalen weer open die lang dicht waren geweest, zoals Queen's Hall, en kwamen er meer publieke ruimte en programma's.

Topstukken

De bibliotheek verzamelt alles over de staat Victoria. Bekende stukken zijn:

• het harnas van Ned Kelly, de negentiende-eeuwse bandiet die in Australië een volksheld is, en zijn originele Jerilderie Letter;
• de dagboeken van John Batman en John Pascoe Fawkner, die betrokken waren bij de stichting van Melbourne;
• folio's van ontdekkingsreiziger James Cook.

De schaakcollectie, met de Anderson Chess Collection als kern, hoort volgens de bibliotheek bij de drie grootste openbare schaakcollecties ter wereld.

Bezoeken

De bibliotheek ligt in het centrum van Melbourne, op het blok tussen Swanston, La Trobe, Russell en Little Lonsdale Street. De toegang is gratis en je hoeft niet lid te zijn om de zalen en tentoonstellingen te bekijken. Het grasveld op het voorplein is een populaire plek om te lunchen. Wil je stukken uit de magazijnen inzien, dan moet je je eerst registreren. Kijk voor actuele openingstijden op slv.vic.gov.au.

Vergelijking

Met 2,65 miljoen bezoeken in 2023–24 noemt de Victoriaanse overheid State Library Victoria de op twee na drukste bibliotheek ter wereld. De koepelzaal doet denken aan de ronde leeszaal van het oude British Museum, waar de British Library uit voortkwam, en aan de Main Reading Room van de Library of Congress. Ook de New York Public Library combineert een monumentaal gebouw met gratis toegang. In Nederland heeft de Koninklijke Bibliotheek een vergelijkbare taak als bewaarbibliotheek, maar dan voor het hele land.

Veelgestelde vragen

Is State Library Victoria gratis?

Ja. Het gebouw, de leeszalen en de vaste tentoonstellingen zijn gratis toegankelijk. Voor het aanvragen van stukken uit de magazijnen moet je je registreren.

Hoe groot is de koepel van de La Trobe Reading Room?

De koepel is 34,75 meter in doorsnee en 34,75 meter hoog. Bij de opening in 1913 was het de grootste koepel ter wereld.

Ligt het harnas van Ned Kelly echt in de bibliotheek?

Ja. Het harnas van Ned Kelly en zijn Jerilderie Letter behoren tot de collectie van State Library Victoria en horen tot de bekendste stukken van de bibliotheek.