Provinciale serviceorganisaties voor bibliotheken

Elke provincie heeft een provinciale ondersteuningsinstelling (POI) die lokale bibliotheken helpt. Nederland telt er negen; Probiblio, Rijnbrink en Cubiss werken elk voor twee provincies. Hieronder zie je welke organisatie in welke provincie actief is en wat ze precies doet.

Wat doet een POI?

De bibliotheekwet geeft POI's in artikel 16 twee wettelijke taken:

• Distributie van fysieke werken binnen de provincie, en samen met de andere POI's tussen provincies. Als je een boek aanvraagt uit een bibliotheek elders, zorgt de POI voor het transport. Dit is de ruggengraat van het interbibliothecair leenverkeer.
• Innovatie voor lokale bibliotheken, in overleg met de Koninklijke Bibliotheek.

Daarnaast bieden de meeste POI's diensten die bibliotheken vrijwillig afnemen, zoals ICT-beheer, collectieadvies, onderzoek, scholing van medewerkers, salarisadministratie of ondersteuning bij programma's voor taal en digitale vaardigheden. Welke diensten dat zijn, verschilt per organisatie.

POI's worden betaald door de provincie, aangevuld met inkomsten uit diensten aan bibliotheken. Ze werken landelijk samen in de Stichting Samenwerkende POI's Nederland (SPN).

Overzicht per provincie

Namen en taakverdelingen veranderen af en toe door fusies of nieuwe provinciale keuzes. Controleer bij twijfel de website van je provincie.

Korte toelichting per organisatie

Probiblio is de POI voor Noord-Holland en Zuid-Holland en daarmee gemeten naar inwoners de grootste. De provincie Zuid-Holland beoordeelt haar subsidie aan Probiblio aan de hand van een apart toetsingskader, en Probiblio publiceert ook regionale monitors over het bibliotheeknetwerk.

Rijnbrink werkt voor de bibliotheken in Gelderland en Overijssel, onder meer in steden als Apeldoorn, Nijmegen en Zwolle.

Cubiss ondersteunt de bibliotheken in Noord-Brabant en Limburg. In Brabant vormt Cubiss met de Brabantse bibliotheekorganisaties de Brabantse Netwerkbibliotheek.

Biblionet Groningen en Biblionet Drenthe zijn twee aparte organisaties. In Drenthe ontvangt Biblionet ook rechtstreeks gemeentelijke subsidie voor het lokale bibliotheekwerk, zo blijkt uit raadsstukken van onder meer de gemeente De Wolden.

Fers is de serviceorganisatie voor de bibliotheken in Fryslân. Bibliotheken daar nemen er bijvoorbeeld ICT-ondersteuning, logistiek en salarisadministratie af.

BiSC in Utrecht is de opvolger van de vroegere Provinciale Bibliotheek Centrale Utrecht (PBCU) en richt zich onder meer op ICT en transport.

SFB werkt voor Flevoland, een provincie met maar zes gemeenten. ZB in Middelburg combineert de rol van POI met die van provinciale bibliotheek en planbureau voor Zeeland.

Van PBC naar POI

POI's hebben een lange voorgeschiedenis. Vanaf de jaren zestig hielpen de provinciale bibliotheekcentrales (PBC's) vooral kleinere gemeenten om een bibliotheek op te zetten, vaak met bibliobussen. Na de bibliotheekvernieuwing van 2001 werden lokale bibliotheken zelfstandiger en heetten de provinciale organisaties provinciale serviceorganisaties (PSO's). Sinds de Wsob van 2015 is de officiële term provinciale ondersteuningsinstelling. Meer achtergrond vind je in de geschiedenis van de openbare bibliotheek.

Toezicht bij de nieuwe zorgplicht

Als het wetsvoorstel over de zorgplicht wordt aangenomen, krijgen provincies er een rol bij: zij gaan toezicht houden op de vraag of gemeenten hun zorgplicht goed uitvoeren. Het Interprovinciaal Overleg heeft daar in 2026 op gereageerd.

Veelgestelde vragen

Hoeveel provinciale ondersteuningsinstellingen zijn er?

Negen. Ze bedienen samen alle twaalf provincies, omdat Probiblio, Rijnbrink en Cubiss elk twee provincies voor hun rekening nemen.

Kan ik als lid zelf contact opnemen met een POI?

Meestal niet nodig. POI's werken voor bibliotheken, niet rechtstreeks voor leden. Met vragen over je pas of een aanvraag ga je naar je eigen bibliotheek.

Wat is het verschil tussen een POI en een PSO?

Het is grotendeels dezelfde organisatie onder een andere naam. PSO (provinciale serviceorganisatie) was de gangbare term tot 2015; de Wsob spreekt van provinciale ondersteuningsinstelling (POI).