Vrijwilligerswerk in de bibliotheek

Vrijwilligers zijn in veel bibliotheken onmisbaar. Ze helpen als taalmaatje in het Taalhuis, lezen voor aan kinderen, begeleiden digitale spreekuren of brengen boeken naar mensen die niet meer naar de bibliotheek kunnen komen. Je meldt je aan bij je eigen bibliotheek, meestal via de website onder "vrijwilligers" of "doe mee".

Wat kun je als vrijwilliger doen?

De taken verschillen per bibliotheek. Veel voorkomende rollen zijn:

• Taalvrijwilliger of taalmaatje: oefenen met volwassenen die Nederlands leren of beter willen leren lezen en schrijven, vaak in het Taalhuis.
• Digicoach of digihulp: mensen helpen met hun telefoon, computer, DigiD of e-mail, bijvoorbeeld bij het Informatiepunt Digitale Overheid of tijdens een inloopspreekuur.
• Voorlezer: voorlezen aan peuters en kleuters in de bibliotheek, op school of thuis bij gezinnen. Zie voorlezen.
• Boek aan huis: boeken brengen naar mensen die door ziekte of ouderdom niet zelf kunnen komen. Zie boek aan huis.
• Huiswerkbegeleiding: kinderen en jongeren helpen met huiswerk.
• Leesclubbegeleider: gesprekken leiden in een leesclub.
• Gastvrouw of gastheer: bezoekers welkom heten, helpen bij evenementen.
• Ondersteuning bij activiteiten: hand- en spandiensten bij lezingen, workshops of de makerspace.

Wat regelt de cao over vrijwilligers?

De cao Openbare Bibliotheken 2026–2028 heeft een apart hoofdstuk over vrijwilligers. De kern:

• De vijf wettelijke functies van de bibliotheek worden ingevuld door een professionele organisatie.
• Vrijwilligers zijn een aanvulling op die professionele organisatie, geen vervanging.
• De inzet van vrijwilligers gebeurt onder toezicht en met ondersteuning van betaalde medewerkers.
• Vrijwilligers mogen niet ten koste gaan van betaalde banen.
• Elke bibliotheek heeft vrijwilligersbeleid, waarover de werkgever overlegt met de ondernemingsraad.

Voor jou als vrijwilliger betekent dit dat je begeleiding krijgt van een vaste contactpersoon en dat je geen werk overneemt dat bij een betaalde functie hoort.

Wat heb je nodig?

Tijd. Veel bibliotheken vragen een vast moment per week, bijvoorbeeld een dagdeel. Bij een taalmaatje gaat het vaak om een koppeling voor een paar maanden.

Een VOG. Werk je met kinderen of kwetsbare mensen, dan vraagt de bibliotheek vaak een Verklaring Omtrent het Gedrag. Vraag de bibliotheek hoe de aanvraag gaat. Voor vrijwilligers bestaat in veel gevallen een regeling voor een gratis VOG.

Een training. Voor taal- en digitaal vrijwilligerswerk krijg je vaak een training. Je hoeft geen docent te zijn.

Geduld en interesse in mensen. Dat is belangrijker dan kennis van boeken.

Krijg je een vergoeding?

Vrijwilligerswerk is onbetaald. Sommige bibliotheken geven een onkostenvergoeding, bijvoorbeeld voor reiskosten, of een gratis bibliotheekpas. Dat verschilt per bibliotheek. Vraag ernaar bij je aanmelding. Voor een vrijwilligersvergoeding gelden fiscale regels. Kijk voor de actuele bedragen bij de Belastingdienst.

Zo meld je je aan

1. Zoek je eigen bibliotheek op via bibliotheken en kijk op de website bij "vrijwilligers".
2. Vul het aanmeldformulier in of mail de vrijwilligerscoördinator.
3. Je hebt een kennismakingsgesprek, waarin je bespreekt wat je wilt en kunt.
4. Je volgt eventueel een training en start met een inwerkperiode.

Ook via de vrijwilligerscentrale van je gemeente vind je vacatures voor vrijwilligers bij de bibliotheek.

Van vrijwilliger naar betaalde baan?

Vrijwilligerswerk geeft je inzicht in hoe een bibliotheek werkt en laat zien of het werk bij je past. Het is geen garantie voor een baan, maar het helpt bij sollicitaties. Zie vacatures en zij-instromen.

Veelgestelde vragen

Hoe word ik vrijwilliger in de bibliotheek?

Kijk op de website van je bibliotheek bij "vrijwilligers" of loop binnen en vraag naar de vrijwilligerscoördinator. Na een kennismakingsgesprek kun je meestal snel beginnen.

Krijg je betaald als vrijwilliger in de bibliotheek?

Nee, maar sommige bibliotheken geven een onkostenvergoeding of andere voordelen. Dat verschilt per bibliotheek.

Mag een vrijwilliger het werk van een bibliotheekmedewerker doen?

Volgens de cao Openbare Bibliotheken zijn vrijwilligers een aanvulling. Hun inzet mag niet ten koste gaan van de betaalde formatie.

Heb ik een VOG nodig?

Vaak wel, vooral als je met kinderen of kwetsbare volwassenen werkt. De bibliotheek vertelt je of dat nodig is.