Theun de Vries

Theun de Vries (1907–2005) was een Friese schrijver van historische en sociale romans. Zijn bekendste boek is Het meisje met het rode haar (1956), over verzetsstrijdster Hannie Schaft. Hij schreef ook grote romans over Rembrandt en over de Reformatie, en kreeg in 1962 de P.C. Hooft-prijs.

Leven

Theun de Vries werd op 26 april 1907 geboren in Veenwouden in Friesland. Hij debuteerde al op zijn achttiende, in 1925, met Friesche Sagen. Daarna schreef hij ook poëzie, waarvoor hij in 1930 de Domprijs kreeg. In 1931 verscheen zijn eerste grote roman, Rembrandt.

In 1936 werd De Vries lid van de Communistische Partij van Nederland (CPN). Zijn politieke overtuiging bepaalde een groot deel van zijn leven en werk. Tijdens de Duitse bezetting redigeerde hij vanaf 1940 het illegale blad De Vrije Katheder. Hij werd gearresteerd en zat ongeveer tien maanden gevangen in Kamp Amersfoort, tot hij door het verzet werd bevrijd. In 1945 kreeg hij de Verzetsprijs voor schrijvers.

Na de oorlog bleef hij trouw aan de partijlijn, ook toen de Sovjet-Unie in 1956 Hongarije binnenviel. Zijn lofzang op Stalin uit 1953 bracht hem in conflict met veel collega's. Pas in 1971 verliet hij de CPN. Hij bleef tot op hoge leeftijd schrijven en overleed op 21 januari 2005 in Amsterdam, 97 jaar oud.

Stijl en thema's

De Vries schreef breed opgezette, realistische romans waarin het individu altijd in zijn tijd en zijn klasse staat. Hij was vooral geïnteresseerd in mensen die tegen de gevestigde orde ingaan: kunstenaars, ketters, opstandige boeren en verzetsstrijders. Zijn communistische wereldbeeld is in zijn werk zichtbaar in de aandacht voor arbeid, armoede en machtsverhoudingen.

Friesland speelt een grote rol. Stiefmoeder aarde (1936) beschrijft het harde bestaan op het Friese platteland en wordt vaak tot zijn beste boeken gerekend. In zijn historische romans, zoals Het motet voor de kardinaal (1960) en Ketters (1982), toont hij hoe geloof en macht met elkaar verweven waren.

Het meisje met het rode haar is zijn meest gelezen boek. Het vertelt het verhaal van Hannie Schaft, de Haarlemse studente die in het gewapende verzet ging en in april 1945, kort voor de bevrijding, werd gefusilleerd. In 1981 werd het boek verfilmd door Ben Verbong, met Renée Soutendijk in de hoofdrol.

Belangrijkste werken

De Vries schreef ook toneel, hoorspelen, biografieën en essays. In 1963 vertaalde hij Een dag uit het leven van Ivan Denisovitsj van Aleksandr Solzjenitsyn; de CPN liet de oplage vernietigen.

Prijzen

Theun de Vries kreeg in zijn lange loopbaan veel onderscheidingen, waaronder:

• Domprijs voor poëzie (1930)
• Verzetsprijs voor schrijvers (1945)
• P.C. Hooft-prijs (1962)
• Piter Jelles-prijs (1976)
• eredoctoraat van de Rijksuniversiteit Groningen (1979)
• Henriette Roland Holst-prijs (1984)

Meer over de belangrijkste oeuvreprijs lees je bij de P.C. Hooft-prijs. Een overzicht van alle prijzen staat bij de literaire prijzen.

Waar begin je?

• Instappen: Het meisje met het rode haar. Spannend, goed te volgen en een indringend beeld van het verzet in Haarlem. Past ook bij Marga Minco, die over dezelfde oorlogsjaren schreef.
• Friesland: Stiefmoeder aarde, voor wie wil zien hoe De Vries het boerenleven van zijn eigen streek beschreef.
• Historisch: Rembrandt of Het motet voor de kardinaal. Wie van historische romans houdt, kan daarna verder met Hella Haasse of Simon Vestdijk, die ook vaak in het verleden zochten.

Theun de Vries in de bibliotheek

Het meisje met het rode haar staat in veel bibliotheken en wordt nog op scholen gelezen. Zijn oudere en minder bekende werk staat vaak in het magazijn of is via interbibliothecair leenverkeer aan te vragen. Ook antiquariaten hebben veel van zijn boeken, omdat ze in grote oplagen verschenen.

Veelgestelde vragen

Waar gaat Het meisje met het rode haar over?

Over Hannie Schaft, een Haarlemse studente die tijdens de Tweede Wereldoorlog in het gewapende verzet ging. Ze werd in 1945 door de Duitsers gefusilleerd. Het boek werd in 1981 verfilmd.

Was Theun de Vries communist?

Ja. Hij werd in 1936 lid van de CPN en bleef dat tot 1971. Zijn politieke opvattingen kleuren veel van zijn romans.

Welke grote prijzen won Theun de Vries?

Onder meer de P.C. Hooft-prijs in 1962 en de Verzetsprijs voor schrijvers in 1945. In 1979 kreeg hij een eredoctoraat van de Rijksuniversiteit Groningen.

Schreef Theun de Vries in het Fries?

Zijn grote romans schreef hij in het Nederlands, al speelt Friesland er vaak een hoofdrol in. Zijn debuut Friesche Sagen put uit de verhalen van zijn geboortestreek.