De KB en de openbare bibliotheken
Inhoud
Sinds 1 januari 2015 heeft de Koninklijke Bibliotheek een coördinerende rol in het netwerk van openbare bibliotheken. Dat staat in de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob). De KB stuurt het netwerk aan, beheert de landelijke digitale bibliotheek en zorgt voor een voorziening voor mensen met een leesbeperking. De lokale bibliotheek in je gemeente blijft wel een zelfstandige organisatie.
Het stelsel in het kort
Het Nederlandse bibliotheekstelsel bestaat uit drie lagen:
- lokale bibliotheken, meestal stichtingen die door de gemeente worden gefinancierd;
- provinciale ondersteuningsinstellingen, de provinciale serviceorganisaties die bibliotheken in hun provincie helpen;
- de KB, op landelijk niveau.
Een uitgebreide uitleg staat op de pagina over het bibliotheekstelsel. Over de provinciale laag lees je meer bij provinciale serviceorganisaties.
Wat zegt de Bibliotheekwet over de KB?
Artikel 9 van de Wsob geeft de KB, naast haar taak als nationale bibliotheek, drie taken:
- het netwerk van openbare bibliotheekvoorzieningen aansturen, met afstemming en coördinatie, educatie en informatie, en vertegenwoordiging en promotie;
- de landelijke digitale bibliotheek in stand houden;
- een voorziening voor mensen met een leesbeperking verzorgen, met werken die zijn omgezet naar een toegankelijke vorm.
De wet definieert de landelijke digitale bibliotheek als een bibliotheekvoorziening die voor iedereen toegankelijk is, onafhankelijk van plaats en tijd. Volgens artikel 17 hoort daarbij onder meer het ontwikkelen en beheren van de digitale infrastructuur en het beheren van de digitale collectie.
De volledige wettekst staat op wetten.overheid.nl. Een uitleg vind je bij de Bibliotheekwet.
Hoe merk je dat als bibliotheeklid?
Je ziet de KB zelden, maar je gebruikt haar diensten vaak:
- De online Bibliotheek. De e-books en luisterboeken die je met je bibliotheekpas leent, komen uit de landelijke digitale bibliotheek. Zie de online Bibliotheek en de app.
- Boeken uit andere bibliotheken. Alle lokale bibliotheken en provinciale instellingen doen volgens artikel 15 van de wet mee aan het interbibliothecair leenverkeer. Zo kun je een boek aanvragen dat jouw bibliotheek niet heeft.
- Gratis voor jeugd. Artikel 13 bepaalt dat bibliotheken geen contributie vragen voor het lenen door kinderen en jongeren onder de 18. Dat geldt ook voor de digitale werken die de KB aanwijst. Zie jeugdlidmaatschap.
Landelijke voorzieningen van de KB
Op kb.nl noemt de KB onder meer deze diensten voor het netwerk:
- Landelijke Digitale Infrastructuur (LDI): een gezamenlijke ICT-infrastructuur voor de openbare bibliotheken;
- Bibliotheekinzicht: onderzoeksinformatie en cijfers over openbare bibliotheken;
- HetInformatiepunt.nl: een overzicht van lokale cursussen en hulp bij basisvaardigheden;
- Jeugdbibliotheek: een bundeling van het bibliotheekaanbod voor kinderen en jongeren van 0 tot 18 jaar;
- de online Bibliotheek: het platform voor e-books en luisterboeken.
De KB werkt samen met de openbare bibliotheken aan leesbevordering, digitale inclusie en een leven lang ontwikkelen. Op lokaal niveau zie je dat terug in bijvoorbeeld het Taalhuis, het Informatiepunt Digitale Overheid en de Bibliotheek op school.
Wie doet wat?
Het is goed om de rollen uit elkaar te houden:
| Organisatie | Rol |
|---|---|
| KB | landelijke coördinatie, digitale bibliotheek, landelijke voorzieningen |
| VOB (Vereniging van Openbare Bibliotheken) | brancheorganisatie en werkgeversvereniging van de bibliotheken; onderhandelt over de cao |
| Provinciale serviceorganisaties | ondersteuning van bibliotheken in de provincie, onder meer bij IBL-transport |
| Gemeente | financiert de lokale bibliotheek |
| Lokale bibliotheek | het aanbod in jouw gemeente: vestigingen, collectie, activiteiten |
Hoe het geld verdeeld is, lees je bij financiering.
Wat de KB niet doet
De KB beslist niet over de openingstijden, de contributie of het sluiten van een vestiging in jouw gemeente. Dat doet de lokale bibliotheek, samen met de gemeente. Heb je een vraag over je pas of een boete? Neem dan contact op met je eigen bibliotheek, niet met de KB.
Veelgestelde vragen
Sinds wanneer is de KB verantwoordelijk voor de openbare bibliotheken?
Sinds 1 januari 2015, toen de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen in werking trad. De KB stuurt het netwerk aan; de lokale bibliotheken blijven zelfstandig.
Is de online Bibliotheek van de KB?
De KB beheert de landelijke digitale bibliotheek. Je logt in met het lidmaatschap van je lokale bibliotheek. Zie inloggen.
Bepaalt de KB wat mijn bibliotheekpas kost?
Nee. De contributie stelt je lokale bibliotheek vast. Wel bepaalt de wet dat lenen voor jongeren onder de 18 gratis is.
Wat is het verschil tussen de KB en de VOB?
De KB is de nationale bibliotheek met een wettelijke rol in het netwerk. De VOB is de vereniging van de openbare bibliotheken zelf, onder meer als werkgeversorganisatie.
Bijgewerkt: