De tweeling

De tweeling van Tessa de Loo is een roman over twee zussen die als kind van elkaar gescheiden zijn. De een groeide op in Nederland, de ander in Duitsland. Als bejaarde vrouwen ontmoeten ze elkaar toevallig in een kuuroord in België, en daar vertellen ze elkaar hun leven, met de Tweede Wereldoorlog als pijnlijk middelpunt. Het boek werd een grote bestseller en de verfilming werd genomineerd voor een Oscar.

Waar gaat De tweeling over?

In het najaar van 1990 zit de Nederlandse Lotte in een kuuroord in Spa, in de Belgische Ardennen. Daar spreekt een Duitse vrouw haar aan: het is Anna, haar tweelingzus. Ze zijn in Keulen geboren, maar na de dood van hun ouders zijn ze op jonge leeftijd van elkaar gescheiden. Lotte werd naar familie in Nederland gestuurd, Anna bleef in Duitsland.

Anna is warm en wil graag praten. Lotte is gereserveerd en houdt afstand. Voor haar is Duitsland het land van de bezetter, en ze kan moeilijk accepteren dat haar eigen zus aan de "andere kant" heeft gestaan. Tijdens hun gesprekken in Spa vertellen de twee vrouwen elkaar om beurten hoe hun leven is verlopen. Zo ontstaat een beeld van dezelfde oorlog, gezien vanuit twee landen.

Samenvatting

Let op: spoilers. Hieronder lees je wat er in het verhaal gebeurt, inclusief het einde.

Anna groeit op in een streng katholiek boerengezin in de buurt van het Teutoburgerwoud. Ze moet hard werken en krijgt weinig liefde. Lotte heeft het beter: ze komt terecht in een vrijzinnig, socialistisch gezin in het Gooi en krijgt een goede opleiding. Het contact tussen de zussen raakt verloren.

Dan komt de oorlog. Lottes familie in Nederland helpt onderduikers, en Lotte wordt verliefd op een Joodse man, die in de oorlog wordt weggevoerd en niet terugkeert. Anna trouwt met Martin, een Oostenrijkse soldaat die in het Duitse leger vecht en sneuvelt. Zelf maakt ze de bombardementen en de ellende van het einde van de oorlog in Duitsland mee. Ook Lotte maakt in Nederland de honger en angst van de bezetting mee.

In Spa wordt duidelijk hoe diep de kloof tussen de zussen is. Lotte heeft moeite om Anna's verhaal te horen zonder haar te veroordelen. Anna probeert uit te leggen dat ook gewone Duitsers slachtoffer werden. Langzaam groeit er iets van begrip. Op de ochtend na hun laatste gesprek sterft Anna aan een hartaanval in een veenbad. Als een medewerker van het kuuroord Lotte vraagt wat Anna van haar was, erkent Lotte dat Anna haar zus is. Ze beseft met spijt dat die erkenning te laat komt.

Thema's en motieven

• Schuld en verzoening. Kun je iemand vergeven die aan de kant van de vijand stond, ook als het je eigen zus is?
• Nature en nurture. Twee meisjes met dezelfde aanleg krijgen door hun opvoeding een totaal ander leven.
• Twee kanten van de oorlog. Het boek laat zien dat er in Duitsland ook gewone mensen leden, zonder het Duitse kwaad goed te praten.
• Vooroordelen. Lotte ziet in Anna eerst vooral "een Duitse".
• Familie en verlies. De gedwongen scheiding als kind bepaalt het hele leven van de zussen.

Personages

• Lotte: de Nederlandse zus, opgegroeid in het Gooi, afstandelijk en wantrouwig tegenover Duitsland.
• Anna: de Duitse zus, opgegroeid op het platteland, open en graag pratend.
• Martin: Anna's man, een Oostenrijkse soldaat die sneuvelt.
• Ernst: Lottes overleden man.

Stijl

De roman heeft een raamvertelling: het heden in Spa vormt het kader, en daarbinnen vertellen de zussen in lange terugblikken over hun verleden. De verteller wisselt steeds tussen Anna's en Lottes perspectief. Daardoor kun je als lezer beide kanten begrijpen en vergelijken. De Loo schrijft helder en beeldend, met aandacht voor details uit het dagelijks leven, zoals het boerenwerk van Anna of het burgerlijke gezin van Lotte.

Ontvangst en verfilming

De tweeling werd een van de bestverkochte Nederlandse romans van de jaren negentig en is in veel talen vertaald, waaronder het Duits. In 2002 verfilmde Ben Sombogaart het boek, met onder anderen Thekla Reuten als de jonge Lotte, Nadja Uhl als de jonge Anna, en Ellen Vogel en Gudrun Okras als de oude zussen. De film werd in 2004 genomineerd voor de Oscar voor beste buitenlandse film. Het einde van de film wijkt af van het boek. In 2015 volgde een musical, eveneens met een ander einde.

Waarom lees je het vandaag nog?

De meeste Nederlandse oorlogsromans vertellen het verhaal vanuit Nederlands of Joods perspectief. Dit boek laat ook de Duitse kant zien, zonder die te verdedigen. Dat maakt het geschikt om over oorlog, schuld en vergeving te discussiëren. Het boek is dik, maar goed te volgen.

Tips voor je boekverslag

• Vergelijk de opvoeding van Lotte en Anna en bespreek wat die met hun karakter doet.
• Leg uit wat de raamvertelling in Spa toevoegt.
• Bespreek of Lotte aan het einde echt verzoend is met haar zus.
• Vergelijk het boek met de film en kijk vooral naar het andere einde.
• Vergelijk het met andere oorlogsromans, zoals Het bittere kruid of Het stenen bruidsbed, dat zich in het verwoeste Duitsland afspeelt.

Het boek is te leen bij de bibliotheek, ook als e-book en luisterboek. Meer naoorlogse romans vind je bij de klassiekers.

Veelgestelde vragen

Waar gaat De tweeling van Tessa de Loo over?

Over twee tweelingzussen die als kind gescheiden worden. De een groeit op in Nederland, de ander in Duitsland. Als oude vrouwen ontmoeten ze elkaar in Spa en vertellen ze over hun leven in de oorlog.

Waar speelt De tweeling zich af?

Het kader speelt in een kuuroord in Spa, in België, in 1990. De terugblikken spelen in Duitsland en Nederland.

Is De tweeling verfilmd?

Ja, in 2002 door Ben Sombogaart. De film werd genomineerd voor de Oscar voor beste buitenlandse film.

Hoe eindigt De tweeling?

Anna sterft aan een hartaanval in het kuuroord. Pas daarna erkent Lotte tegenover een medewerker dat Anna haar zus was.