Stiftsbibliothek Sankt Gallen (Zwitserland)

De Stiftsbibliothek van Sankt Gallen in Oost-Zwitserland is een van de oudste kloosterbibliotheken ter wereld en heeft de oudste bibliotheekcollectie van Zwitserland. De abdijbibliotheek gaat terug tot de achtste eeuw. De beroemde rococozaal werd gebouwd tussen 1758 en 1767. Sinds 1983 staat de abdij met de bibliotheek op de UNESCO-werelderfgoedlijst.

Feiten in het kort

Geschiedenis

De abdij van Sankt Gallen ontstond rond de kluis van de Ierse monnik Gallus, die zich hier in de zevende eeuw vestigde. In de achtste eeuw stichtte de heilige Othmar het klooster en daarmee de bibliotheek. Sankt Gallen werd in de Karolingische tijd een van de belangrijkste culturele centra van Europa, met een eigen scriptorium waar monniken boeken kopieerden en verluchtten.

De bibliotheek overleefde een brand in 937 die de abdij verwoestte. De abdij bleef tot 1805 een geestelijk en cultureel centrum; daarna werd ze opgeheven. De bibliotheek bleef bestaan en is nu eigendom van de katholieke kerkelijke gemeenschap van het kanton.

De rococozaal

De zaal van architect Peter Thumb is een van de mooiste voorbeelden van rococo-architectuur in een bibliotheek. Houten boekenkasten met een galerij lopen rondom, het parket is ingelegd en het plafond is bedekt met stucwerk en schilderingen. Om de vloer te beschermen krijgen bezoekers vilten pantoffels over hun schoenen.

Boven de ingang staat in het Grieks ΨΥΧΗΣ ΙΑΤΡΕΙΟΝ, wat vaak wordt vertaald als 'apotheek voor de ziel' of 'geneesplaats voor de ziel'. Het is een van de oudste bekende bibliotheekmotto's. Over hoe zulke zalen zich verhouden tot moderne gebouwen lees je bij bibliotheekarchitectuur.

Wat zit er in de collectie?

De bibliotheek bewaart ongeveer 2.100 handschriften van de achtste tot de vijftiende eeuw. Een deel daarvan is in Sankt Gallen zelf geschreven, wat de collectie uniek maakt: je ziet de handschriften nog op de plek waar ze zijn ontstaan. Daarnaast zijn er 1.650 incunabelen, boeken gedrukt vóór 1501.

Bekende stukken:

• Handschrift B van het Nibelungenlied, een van de belangrijkste bronnen van dit middeleeuwse Duitse epos.
• Het Sint-Gallen-plan, een vroegmiddeleeuwse plattegrond van een ideaal klooster.
• De mummie van Shep-en-Isis, een Egyptische mummie die sinds de achttiende eeuw in de bibliotheek ligt.

Meer dan 900 handschriften zijn gedigitaliseerd en gratis online in te zien via het Zwitserse platform e-codices.

Bezoeken

De barokzaal is open voor bezoekers met een entreekaartje; fotograferen in de zaal is in de regel niet toegestaan. Wisselende tentoonstellingen tonen telkens een selectie handschriften. Wie de collectie wil raadplegen, kan de meeste stukken aanvragen; boeken van vóór 1900 worden in een aparte leeszaal geraadpleegd. Sankt Gallen ligt ongeveer een uur met de trein van Zürich. Kijk voor openingstijden en prijzen op de officiële website van de Stiftsbibliothek.

Vergelijking

Sankt Gallen wordt vaak samen genoemd met de abdijbibliotheek van Admont in Oostenrijk, die groter is maar jonger. Voor wie liever in Nederland blijft: de Librije in Zutphen is kleiner, maar laat ook zien hoe een historische bibliotheek eruitzag.

Veelgestelde vragen

Waarom krijg je pantoffels in de bibliotheek van Sankt Gallen?

Om de kostbare houten parketvloer van de rococozaal te beschermen. Bezoekers dragen vilten pantoffels over hun schoenen.

Wat betekent de tekst boven de deur?

De Griekse tekst ΨΥΧΗΣ ΙΑΤΡΕΙΟΝ betekent zoiets als 'geneesplaats voor de ziel' of 'apotheek voor de ziel'.

Hoe oud is de Stiftsbibliothek Sankt Gallen?

De bibliotheek gaat terug tot de achtste eeuw. De bekende barokzaal werd gebouwd tussen 1758 en 1767.