Staatsbibliothek zu Berlin

De Staatsbibliothek zu Berlin is een van de grootste wetenschappelijke bibliotheken van Duitsland, met ruim 11 miljoen boeken. Ze werd in 1661 geopend als bibliotheek van de keurvorst van Brandenburg en werd na de Tweede Wereldoorlog over Oost- en West-Berlijn verdeeld. Sinds 1992 is ze weer één bibliotheek, met twee hoofdgebouwen: het historische Haus Unter den Linden en het moderne Haus Potsdamer Straße van Hans Scharoun.

Feiten in het kort

Geschiedenis

In 1661 opende keurvorst Frederik Willem van Brandenburg zijn bibliotheek voor het publiek. Toen Pruisen een koninkrijk werd, werd het de Koninklijke Bibliotheek, en na de val van de monarchie in 1918 de Pruisische Staatsbibliotheek. Begin twintigste eeuw kreeg ze een groot, nieuw gebouw aan Unter den Linden.

De nazitijd en de Tweede Wereldoorlog troffen de bibliotheek zwaar. Om ze te beschermen werden collecties op tientallen plekken opgeslagen, en na de oorlog lagen die verspreid over verschillende bezettingszones. Een deel kwam in Oost-Berlijn terecht, een deel in West-Duitsland, en sommige stukken belandden in Polen of de Sovjet-Unie. Pas in 1992, na de Duitse hereniging, werden de Oost- en West-Berlijnse bibliotheken officieel samengevoegd tot 'één bibliotheek in twee huizen'.

Haus Unter den Linden

Het historische gebouw aan de boulevard Unter den Linden is jarenlang gerestaureerd. Daarbij kreeg het een nieuwe centrale leeszaal in de vorm van een glazen kubus, op de plek waar vroeger de koepelzaal stond die in de oorlog werd verwoest. De werkzaamheden werden in januari 2021 afgerond. Dit huis richt zich vooral op de historische collecties tot 1900, waaronder handschriften, muziek en kaarten.

Haus Potsdamer Straße

Het Haus Potsdamer Straße, aan het Kulturforum vlak bij de Philharmonie, werd ontworpen door Hans Scharoun en opende in 1978. Het is een groot, open gebouw met trappen, terrassen en lichte leeszalen die in elkaar overlopen. Het speelt een hoofdrol in de film Der Himmel über Berlin (Wings of Desire, 1987) van Wim Wenders, waarin engelen tussen de lezers rondlopen en hun gedachten horen.

Vanaf 2030 gaat dit gebouw naar verwachting voor ongeveer elf jaar dicht voor een grote renovatie. Over de rol van architectuur in bibliotheken lees je meer bij bibliotheekarchitectuur.

Wat zit er in de collectie?

De Staatsbibliothek is een universele bibliotheek: ze verzamelt op alle vakgebieden. Bijzonder sterk is ze in muziek. Ze bezit 's werelds grootste verzameling handschriften van Bach en Mozart en de originele partituur van Beethovens Negende Symfonie, die op de lijst van het UNESCO-Memory of the World-register staat. Daarnaast zijn er grote collecties kaarten, Oosterse handschriften en kranten.

Verschil met de Deutsche Nationalbibliothek

De Staatsbibliothek is geen nationale bibliotheek. Die rol heeft in Duitsland de Deutsche Nationalbibliothek in Leipzig en Frankfurt. De Berlijnse Staatsbibliothek is een grote onderzoeksbibliotheek, vergelijkbaar met de Bayerische Staatsbibliothek in München. In Nederland kun je denken aan de rol van grote wetenschappelijke bibliotheken naast de KB.

Bezoeken

Voor de leeszalen heb je een leeskaart nodig, die je met een identiteitsbewijs aanvraagt. Er zijn regelmatig rondleidingen en tentoonstellingen. In het Haus Unter den Linden is een deel van de schatten te zien in een permanent museum. Kijk op staatsbibliothek-berlin.de voor openingstijden en rondleidingen.

Veelgestelde vragen

Is de Staatsbibliothek zu Berlin de nationale bibliotheek van Duitsland?

Nee. Dat is de Deutsche Nationalbibliothek in Leipzig en Frankfurt. De Staatsbibliothek is een grote onderzoeksbibliotheek die door de Stiftung Preußischer Kulturbesitz wordt beheerd.

Welke film speelt in de Staatsbibliothek?

Der Himmel über Berlin (Wings of Desire) van Wim Wenders uit 1987, met scènes in het Haus Potsdamer Straße.

Waarom heeft de Staatsbibliothek twee gebouwen?

Door de deling van Berlijn na de Tweede Wereldoorlog ontstonden een Oost- en een West-Berlijnse bibliotheek. Na de hereniging werden ze in 1992 samengevoegd, maar beide gebouwen bleven in gebruik.