Biblioteca Joanina (Coimbra)

De Biblioteca Joanina in Coimbra, Portugal, is een barokke bibliotheek van de Universiteit van Coimbra, gebouwd tussen 1717 en 1728 in opdracht van koning João V. Ze staat bekend om haar drie vergulde zalen en om een opvallende bewoner: een kolonie vleermuizen die 's nachts insecten opeet die anders de boeken zouden aantasten. Ze wordt vaak genoemd als een van de mooiste bibliotheken ter wereld.

Feiten in het kort

Geschiedenis

De Universiteit van Coimbra is een van de oudste universiteiten van Europa en sinds de zestiende eeuw gevestigd in het voormalige koninklijke paleis op de heuvel boven de stad. Aan het begin van de achttiende eeuw had de universiteit een nieuwe bibliotheek nodig. Koning João V, die dankzij goud uit Brazilië over enorme middelen beschikte, gaf opdracht tot de bouw. De bibliotheek draagt zijn naam: Joanina betekent 'van João'.

Drie zalen

Het gebouw telt drie verdiepingen. De beroemde bovenste verdieping bestaat uit drie grote zalen achter elkaar, gescheiden door rijk versierde bogen. De wanden zijn bekleed met boekenkasten van twee verdiepingen hoog, met een galerij. Het houtwerk is beschilderd in rood, groen en goud met chinoiserie-motieven, en de plafonds zijn beschilderd met allegorische voorstellingen. Aan het eind van de zalen hangt een portret van João V.

Dat alles heeft ook een praktische kant. De muren zijn erg dik en de deur is van teakhout. Daardoor blijft de temperatuur in de zalen rond de 18 tot 20 graden en de luchtvochtigheid rond 60 procent, gunstig voor oud papier.

De vleermuizen

Het bekendste verhaal over de Biblioteca Joanina gaat over de vleermuizen. Een kolonie kleine vleermuizen leeft in de bibliotheek en jaagt 's nachts op insecten die papier aanvreten. Omdat vleermuizen uitwerpselen achterlaten, dekken medewerkers de tafels 's avonds af met leren kleden en maken ze de zaal 's ochtends schoon.

Volgens de beschrijving op Wikipedia is dit een van twee bibliotheken waar vleermuizen deze rol hebben; de andere is de bibliotheek van het paleis van Mafra, ook in Portugal. In Nederland beschermen bibliotheken hun oude collecties met klimaatbeheersing en speciale magazijnen, bijvoorbeeld bij de Koninklijke Bibliotheek.

Collectie

De boeken in de Joanina zijn vooral werken uit de zestiende tot en met de achttiende eeuw over recht, theologie, filosofie, geneeskunde en wetenschap, in onder meer het Latijn, Portugees en Frans. Het precieze aantal is lastig vast te stellen: bronnen noemen getallen van ruim 70.000 tot ongeveer 200.000 banden. Wie een werk wil raadplegen, kan dat aanvragen met opgave van reden; medewerkers halen het dan uit de algemene universiteitsbibliotheek.

Bezoeken

De Biblioteca Joanina is onderdeel van de bezoekersroute van de Universiteit van Coimbra. Je koopt een kaartje voor de universiteit en krijgt een tijdslot voor de bibliotheek; bezoekers worden in kleine groepen binnengelaten en blijven maar kort in de zalen. Fotograferen in de bovenste zalen is niet toegestaan. Onder de zalen ligt een academische gevangenis uit de tijd dat de universiteit een eigen rechtspraak had; die is ook te bezichtigen. Coimbra ligt ongeveer halverwege Lissabon en Porto en is goed bereikbaar per trein.

Vergelijking

Met haar kleuren en verguldsel is de Joanina uitbundiger dan de houten Long Room in Dublin of de witte zalen van Admont. Ze is wel kleiner. Meer over de verschillende stijlen lees je bij bibliotheekarchitectuur.

Veelgestelde vragen

Waarom wonen er vleermuizen in de Biblioteca Joanina?

Ze eten 's nachts insecten die het papier van de oude boeken zouden aantasten. Medewerkers dekken de tafels 's avonds af en maken 's ochtends schoon.

Kun je foto's maken in de Biblioteca Joanina?

In de historische zalen is fotograferen niet toegestaan. Kijk voor de actuele regels op de site van de Universiteit van Coimbra.

Hoe lang duurt een bezoek aan de Biblioteca Joanina?

Het bezoek aan de zalen zelf is kort, omdat groepen met vaste tijdsloten binnenkomen. Reken voor de hele universiteitsroute op een paar uur.