Klementinum (Praag)

Het Klementinum in het centrum van Praag is een groot historisch complex waarin de Nationale Bibliotheek van Tsjechië is gevestigd. Bezoekers komen vooral voor de barokke bibliotheekzaal uit het begin van de achttiende eeuw en de Astronomische Toren, waar al sinds 1775 dagelijks het weer wordt gemeten. Met ongeveer 20.000 m² is het na de Praagse Burcht het grootste gebouwencomplex van de stad.

Feiten in het kort

Geschiedenis

Op deze plek stond in de elfde eeuw al een kapel gewijd aan de heilige Clemens, waar het complex zijn naam aan dankt. Later kwam er een dominicanenklooster, dat in 1420 tijdens de Hussietenoorlogen zwaar werd beschadigd.

In 1556 vestigden de jezuïeten zich hier en stichtten ze een college. In 1622 brachten zij de bibliotheek van de Karelsuniversiteit naar het Klementinum, en in 1654 fuseerde hun college met de universiteit. Tussen 1709 en 1726 volgde de grote barokke bouwfase, waarin de beroemde bibliotheekzaal ontstond.

Na de opheffing van de jezuïetenorde in 1773 liet keizerin Maria Theresia er een observatorium, bibliotheek en universiteit vestigen. In 1781 werd de bibliotheek een openbare instelling; daaruit groeide de huidige Nationale Bibliotheek van Tsjechië.

De barokke bibliotheekzaal

De zaal is een lange ruimte met houten boekenkasten, een galerij met gedraaide balustrade en een rijk beschilderd plafond. Het plafondwerk is van Jan Hiebl. In het midden van de zaal staat een rij historische globes en astronomische instrumenten, een verwijzing naar het wetenschappelijke onderwijs van de jezuïeten.

De zaal bevat theologische en wetenschappelijke boeken uit de collectie van het college. Om de boeken en het plafond te beschermen, kijk je als bezoeker vanaf de ingang de zaal in; je loopt er niet doorheen. Fotograferen is in de regel niet toegestaan.

De Astronomische Toren

De Astronomische Toren, ongeveer midden in het complex, diende als sterrenwacht. Sinds 1775 worden er dagelijks temperatuur en andere weersgegevens gemeten. Het is de oudste doorlopende reeks weerwaarnemingen in de Tsjechische landen, en een van de langste meetreeksen ter wereld. Vanaf de toren heb je uitzicht over de daken van de Oude Stad en de Praagse Burcht. Tijdens de rondleiding zie je ook de Meridiaanzaal, waar met zonlicht precies de middag werd bepaald.

De Nationale Bibliotheek nu

De Nationale Bibliotheek van Tsjechië gebruikt het Klementinum nog steeds voor leeszalen, kantoren en bijzondere collecties. Voor onderzoek kun je je als lezer registreren. De moderne depots en een groot deel van de collectie liggen elders in Praag. Voor de rol van een nationale bibliotheek kun je dit vergelijken met de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag.

Bezoeken

Sinds 2023 verzorgt Prague City Tourism, een bedrijf van de gemeente Praag, de 'barokke route'. Die rondleiding voert langs de barokke bibliotheekzaal, de Meridiaanzaal en de Astronomische Toren. Je kunt alleen met een gids naar binnen en de groepen zijn klein, dus reserveren vooraf is verstandig. Het Klementinum ligt vlak bij de Karelsbrug, dus het past makkelijk in een wandeling door het centrum.

Vergelijking

Wie barokke bibliotheekzalen wil vergelijken, kan Praag combineren met Wenen (de Prunksaal van de Oostenrijkse Nationale Bibliotheek) en de abdij van Admont. Een andere barokke bibliotheekzaal uit dezelfde periode is de Biblioteca Joanina in Coimbra, gebouwd tussen 1717 en 1728. Meer over de ontwikkeling van zulke zalen lees je bij bibliotheekarchitectuur.

Veelgestelde vragen

Kun je de bibliotheek van het Klementinum bezoeken?

Ja, met een rondleiding over de barokke route. Je kijkt vanaf de ingang in de zaal en bezoekt daarna de Meridiaanzaal en de Astronomische Toren.

Waarom staat er een toren in het Klementinum?

De Astronomische Toren was een sterrenwacht van de jezuïeten. Sinds 1775 worden er dagelijks weermetingen gedaan.

Is het Klementinum de Nationale Bibliotheek van Tsjechië?

Het Klementinum is een gebouwencomplex waarin de Nationale Bibliotheek van Tsjechië gevestigd is. De bibliotheek gebruikt ook andere locaties in Praag.