De Vaticaanse Bibliotheek (Rome)

De Vaticaanse Apostolische Bibliotheek in Vaticaanstad is de bibliotheek van de paus en een van de belangrijkste verzamelingen handschriften ter wereld. Paus Sixtus IV richtte haar formeel op in 1475, al waren er al eeuwen pauselijke boekencollecties. Ze bezit ongeveer 75.000 handschriften en 1,1 miljoen gedrukte boeken. Het is een onderzoeksbibliotheek: toeristen kunnen er niet zomaar binnen.

Feiten in het kort

Geschiedenis

Pausen verzamelden al sinds de vroege middeleeuwen boeken, maar veel daarvan ging verloren bij verhuizingen en conflicten, onder meer toen de pausen in de veertiende eeuw in Avignon zetelden. In 1451 vatte paus Nicolaas V het plan op voor een bibliotheek in het Vaticaan die ook voor geleerden open zou staan. Hij was een groot verzamelaar van Griekse en Latijnse handschriften.

Zijn opvolger Sixtus IV maakte het plan formeel met de bul Ad decorem militantis ecclesiae van 15 juni 1475. Rond 1587 liet paus Sixtus V een nieuw bibliotheekgebouw neerzetten, met de rijk beschilderde Sixtijnse zaal (Salone Sistino). In de zeventiende eeuw werd het archief van de bibliotheek afgesplitst: dat is nu het Vaticaans Apostolisch Archief, een aparte instelling.

Door aankopen en schenkingen kwamen grote collecties binnen, zoals de Palatijnse bibliotheek uit Heidelberg en de boeken van koningin Christina van Zweden.

Wat zit er in de collectie?

De bibliotheek is vooral beroemd om haar handschriften: Griekse, Latijnse, Hebreeuwse, Arabische en andere teksten, van bijbels en kerkvaders tot klassieke auteurs, wetenschap en muziek. Het bekendste stuk is de Codex Vaticanus, een Grieks bijbelhandschrift uit de vierde eeuw dat geldt als het oudste bekende bijna complete handschrift van de Bijbel. Daarnaast bezit de bibliotheek prenten, tekeningen, munten en kaarten.

Ter vergelijking: de collectie van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag bevat ook middeleeuwse handschriften, maar op veel kleinere schaal.

Digitalisering

In 2014 begon de bibliotheek een vierjarig project met het Japanse bedrijf NTT Data om ongeveer 3.000 handschriften te digitaliseren. Via DigiVatLib zijn gedigitaliseerde handschriften en incunabelen gratis online in te zien. Voor wie geen toegang tot de leeszalen heeft, is dat de beste manier om de collectie te bekijken.

Wie mag er naar binnen?

De Vaticaanse Bibliotheek is open voor iedereen die kan aantonen dat hij of zij een gekwalificeerd onderzoeker is met een concrete onderzoeksvraag, zoals wetenschappers en promovendi. Je vraagt vooraf een toegangskaart aan. Voor privéstudie kun je kopieën aanvragen van boeken die tussen 1801 en 1990 zijn verschenen. Een toeristisch bezoek aan de leeszalen is niet mogelijk.

Wel zie je als bezoeker van de Vaticaanse Musea een deel van de historische bibliotheekzalen: de route naar de Sixtijnse Kapel loopt langs galerijen die bij de bibliotheek hoorden, met vitrines en beschilderde plafonds.

Mythes

Rond de Vaticaanse Bibliotheek en het archief bestaan veel geruchten over geheime boeken. Dat komt deels door de naam van het vroegere 'Geheim Archief', dat in 2019 werd hernoemd tot Vaticaans Apostolisch Archief. 'Geheim' betekende oorspronkelijk 'privé', namelijk eigendom van de paus. Het archief en de bibliotheek zijn voor onderzoekers toegankelijk, al gelden voor recente stukken beperkingen.

Vergelijkbare bibliotheken

Wie geïnteresseerd is in middeleeuwse handschriften, vindt ook veel in de Stiftsbibliothek Sankt Gallen, die je wel als toerist kunt bezoeken, en in de Bodleian Library in Oxford. Over de antieke voorloper van al deze verzamelingen lees je bij de bibliotheek van Alexandrië.

Veelgestelde vragen

Kun je de Vaticaanse Bibliotheek bezoeken?

Niet als toerist. De leeszalen zijn alleen toegankelijk voor gekwalificeerde onderzoekers met een toegangskaart. Via de Vaticaanse Musea zie je wel delen van de historische zalen.

Wat is het verschil tussen de Vaticaanse Bibliotheek en het Vaticaans Archief?

De bibliotheek bewaart vooral handschriften en boeken; het archief bewaart de administratie en correspondentie van de Heilige Stoel. Ze zijn in de zeventiende eeuw gescheiden.

Kun je handschriften van de Vaticaanse Bibliotheek online bekijken?

Ja, via DigiVatLib zijn duizenden gedigitaliseerde handschriften en incunabelen gratis online te zien.