Vereniging Openbare Bibliotheken (VOB)

De Vereniging Openbare Bibliotheken (VOB) is de branchevereniging van de openbare bibliotheken in Nederland. Ze komt op voor de belangen van haar leden bij de landelijke politiek, treedt op als werkgeversorganisatie in de cao voor openbare bibliotheken en helpt bibliotheken met juridische en personele vragen. Volgens haar eigen website heeft de VOB ruim 150 leden. Als bibliotheekgebruiker merk je weinig van de VOB, maar ze beïnvloedt mee hoe het bibliotheekwerk in Nederland geregeld is.

Feiten in het kort

Wat doet de VOB?

De VOB noemt zichzelf belangenbehartiger, contractpartner, dienstverlener, ontmoetingsplek en werkgeversorganisatie. In de praktijk komt dat neer op vier taken:

• Belangenbehartiging. De VOB praat namens de bibliotheken met ministeries, Tweede Kamer, provincies en andere organisaties. Ze ondersteunt ook bibliotheken die lokaal of provinciaal voor hun belangen opkomen, bijvoorbeeld bij dreigende bezuinigingen of bibliotheeksluitingen.
• Werkgeverszaken. De VOB onderhandelt aan werkgeverszijde over de cao openbare bibliotheken. Meer over salarissen en arbeidsvoorwaarden lees je bij salaris en cao.
• Helpdesk. Leden kunnen terecht met vragen over personeelszaken en juridische kwesties.
• Netwerk en kennis. De VOB organiseert overleg en kennisdeling tussen bibliotheken en zet zich in voor de rol van de bibliotheek bij maatschappelijke doelen, zoals afgesproken in het landelijke bibliotheekconvenant.

De sector in cijfers volgens de VOB

Op haar website geeft de VOB een beeld van de sector dat ze gebruikt in haar lobby. De cijfers hebben geen exact peiljaar, dus lees ze als indicatie:

Meer cijfers met jaartal en bron vind je bij bibliotheek in cijfers.

Geschiedenis: van leeszaalbeweging tot VOB

1908: Centrale Vereniging

Op 18 april 1908 richtten zes openbare leeszalen de Centrale Vereniging voor Openbare Leeszalen en Bibliotheken op. Die vereniging speelde een grote rol in de opbouw van het openbare bibliotheekwerk in de eerste helft van de twintigste eeuw. H.E. Greve was er veertig jaar lang secretaris van. Lees meer bij de geschiedenis van de openbare bibliotheek.

Verzuilde koepels

Net als het onderwijs en de omroep was het bibliotheekwerk lang verzuild. Naast de algemene, 'neutrale' bibliotheken bestonden er katholieke en protestants-christelijke bibliotheken, elk met een eigen landelijke koepel.

1972: het NBLC

Na de ontzuiling in de jaren zestig gingen de algemene, katholieke en protestantse koepels in 1972 samen op in het Nederlands Bibliotheek- en Lectuurcentrum (NBLC). Volgens de archiefbeschrijving van het Nationaal Archief had het NBLC als taak het openbare bibliotheekwerk in Nederland te bevorderen, vooral door landelijke samenwerking en centrale diensten. Dat bracht meer standaardisatie in het bibliotheektechnische werk. Binnen het NBLC ontstond in 1972 ook een dienst voor schoolbibliotheken en audiovisuele media, die onder meer adviseerde over schoolmediatheken.

In een advies van de Raad voor Cultuur uit 1997 werd het NBLC beschreven als de belangrijkste landelijke instelling voor het openbare bibliotheekwerk.

2003: Vereniging Openbare Bibliotheken

Rond 2003 kreeg de organisatie haar huidige naam. Een bekendmaking in de Staatscourant uit 2005 vermeldt de naamswijziging van het NBLC in Vereniging van Openbare Bibliotheken; de catalogus van de Franse nationale bibliotheek geeft 1972–2003 als looptijd van de naam NBLC. In de praktijk worden beide vormen gebruikt: 'Vereniging Openbare Bibliotheken' en 'Vereniging van Openbare Bibliotheken'.

De VOB in het stelsel

De VOB is één van meerdere landelijke spelers. De Koninklijke Bibliotheek heeft sinds de bibliotheekwet van 2015 een wettelijke taak in het netwerk, onder meer voor de landelijke digitale bibliotheek. De provinciale ondersteuningsinstellingen helpen bibliotheken in hun regio; zie provinciale serviceorganisaties. De VOB vertegenwoordigt daarnaast de bibliotheken als organisaties en werkgevers. Hoe die rollen in elkaar grijpen, lees je bij het bibliotheekstelsel en bij landelijke organisaties.

Veelgestelde vragen

Kan ik als lezer lid worden van de VOB?

Nee. De leden van de VOB zijn openbare bibliotheekorganisaties, geen individuele lezers. Wil je boeken lenen, dan word je lid van je lokale bibliotheek.

Wat is het verschil tussen de VOB en de KB?

De KB is de nationale bibliotheek met wettelijke taken voor het bibliotheeknetwerk. De VOB is de vereniging die de bibliotheken als organisaties en werkgevers vertegenwoordigt.

Wat was het NBLC?

Het Nederlands Bibliotheek- en Lectuurcentrum, ontstaan in 1972 uit een fusie van algemene en confessionele bibliotheekkoepels. Het is de voorganger van de huidige VOB.