Bibliotheeksluitingen: wat gebeurde er en waarom?

Tussen 2010 en 2015 daalde het aantal bibliotheekvestigingen in Nederland volgens het CBS van 1.080 naar 770. Daarna bleef het aantal jarenlang rond de 760 hangen. Sinds 2024 groeit het weer: in 2025 telde het CBS 802 vestigingen, het hoogste aantal sinds 2014. Op deze pagina lees je wat er gebeurde, waarom, en wat er nu verandert.

De cijfers

Bron: CBS-tabel 82469NED (tot en met 2024) en CBS-nieuwsbericht september 2026 (2025, voorlopig). Een deel van de verschuiving kan samenhangen met hoe vestigingen en servicepunten zijn geteld.

Let op het verschil tussen de twee kolommen. Het aantal organisaties daalde vooral door fusies: kleine bibliotheken gingen op in regionale organisaties, zonder dat de gebouwen per se dichtgingen. Het aantal vestigingen zegt meer over hoe dichtbij de bibliotheek voor jou is.

Waarom sloten zoveel bibliotheken?

Bezuinigingen bij gemeenten. Gemeenten betalen het grootste deel van de bibliotheek; zie financiering. In de jaren na de kredietcrisis moesten veel gemeenten bezuinigen, en omdat de bibliotheek geen harde wettelijke taak was, werd daar relatief makkelijk op gekort.

Geen echte plicht in de wet. De bibliotheekwet van 2015 vraagt gemeenten alleen rekening te houden met de afstand tot inwoners en te overleggen voordat een bibliotheek stopt. Een gemeente kon dus legaal besluiten haar bibliotheek te sluiten.

Minder uitleningen. Het totaal aantal uitleningen daalde volgens het CBS van 185,7 miljoen in 1990 naar 100,1 miljoen in 2010 en 54,4 miljoen in 2024. Daardoor werd het lastiger om kleine uitleenpunten te verantwoorden, vooral in dorpen.

Andere opvatting van de bibliotheek. Veel organisaties kozen bewust voor minder, maar grotere en multifunctionele gebouwen, vaak gedeeld met cultuur, onderwijs of welzijn. Kleine filialen maakten plaats voor afhaalpunten of bibliotheken op school.

Wat kwam ervoor in de plaats?

Waar een vestiging verdween, kwam soms een alternatief:

• Servicepunten en afhaalpunten, bijvoorbeeld in een supermarkt of dorpshuis, waar je gereserveerde boeken ophaalt.
• Bibliobussen, die op vaste tijden langs dorpen rijden.
• Bibliotheek op school, waarmee kinderen op school lenen.
• Boek aan huis voor mensen die niet naar de bibliotheek kunnen.
• Zelfbedieningsuren, waardoor een vestiging langer open kan zonder extra personeel; zie zelfbediening en open bibliotheek.
• De online Bibliotheek, die in heel Nederland beschikbaar is.

Die alternatieven bieden niet alle vijf wettelijke functies, zoals ontmoeting en debat of hulp bij digitale vaardigheden. Dat is een van de redenen voor de voorgestelde zorgplicht.

De ommekeer: SPUK en zorgplicht

In 2023 en 2024 stelde het kabinet tijdelijk extra geld beschikbaar via de SPUK-regeling, waarmee gemeenten vestigingen konden openen, heropenen of langer openhouden. Volgens het CBS is dat de belangrijkste verklaring voor de 35 extra vestigingen in 2025. In Lopik openden bijvoorbeeld twee vestigingen op plekken waar eerder geen openbare bibliotheek was; de gemiddelde fietsafstand daalde daar met 4,5 kilometer.

Daarna moet een structurele zorgplicht voor gemeenten ervoor zorgen dat inwoners overal binnen redelijke afstand een volwaardige bibliotheek hebben. Het wetsvoorstel ligt sinds februari 2026 bij de Tweede Kamer.

Hoe ver is de bibliotheek nu van je af?

Het CBS berekent jaarlijks de gemiddelde afstand. In 2025 was dat 2,0 kilometer fietsen naar de dichtstbijzijnde vestiging. Het verschil per regio is groot: in de CBS-cijfers over 2024 had Zeeland de grootste gemiddelde afstand en Zuid-Holland de kleinste. Welke vestigingen er bij jou in de buurt zijn, zoek je op via het overzicht van bibliotheken.

Veelgestelde vragen

Hoeveel bibliotheken zijn er gesloten?

Het CBS telde 1.080 vestigingen in 2010 en 770 in 2015, een daling van ruim 300. Niet elke vestiging verdween zonder vervanging; soms kwam er een servicepunt of bibliobus voor in de plaats.

Komen er weer bibliotheken bij?

Ja. In 2025 waren er volgens voorlopige CBS-cijfers 802 vestigingen, 35 meer dan in 2024. Dat komt vooral door extra Rijksgeld in 2023 en 2024.

Mag een gemeente de bibliotheek sluiten?

Onder de huidige wet wel, na overleg. Als de voorgestelde zorgplicht wordt ingevoerd, moet een gemeente zorgen voor een volwaardige bibliotheek binnen redelijke afstand van haar inwoners.