Tom Lanoye

Tom Lanoye (1958) is romanschrijver, toneelschrijver, dichter en performer. Hij is bekend van de roman Kartonnen dozen, van Sprakeloos over zijn moeder, en van Ten oorlog, een twaalf uur durende bewerking van Shakespeares koningsdrama's. In 2024 kreeg hij de Prijs der Nederlandse Letteren, de belangrijkste oeuvreprijs van het Nederlandse taalgebied.

Leven

Tom Lanoye werd op 27 augustus 1958 geboren in Sint-Niklaas, als zoon van een slager. Hij studeerde Germaanse talen in Gent. In 1985 verscheen zijn prozadebuut, Een slagerszoon met een brilletje, en hetzelfde jaar werd hij in Vlaanderen bekend door een opvallend televisieoptreden. Daarna groeide hij uit tot een van de meest zichtbare schrijvers van Vlaanderen.

In 1991 verscheen Kartonnen dozen, een autobiografisch getinte roman over een eerste homoseksuele liefde, die een groot succes werd. Met regisseur Luk Perceval maakte hij Ten oorlog (1997), een bewerking van acht koningsdrama's van Shakespeare in een eigen versvorm, die in Vlaanderen en Nederland furore maakte. Van 2003 tot 2005 was hij stadsdichter van Antwerpen. Hij schreef meer dan dertig toneelstukken en treedt op met eigen soloprogramma's.

Lanoye woont in Antwerpen en Kaapstad. Hij was in 1996 met zijn partner René Los een van de eerste paren van gelijk geslacht in België die een samenlevingscontract sloten; later trouwden ze. Hij kreeg onder meer de Gouden Ganzenveer (2007), de Constantijn Huygens-prijs (2013), de Prijs der Nederlandse Letteren (2024) en in 2025 de Gerrit Komrij-prijs voor ReinAard.

Stijl en thema's

Lanoye schrijft uitbundig, beeldend en vaak met veel humor en woede tegelijk. Hij houdt van lange, ritmische zinnen en van het theatrale. Zijn werk kent twee kanten: persoonlijke boeken over zijn familie en zijn jeugd, en grote, satirische romans over de Belgische politiek en samenleving.

In de Monstertrilogie (Het goddelijke monster, Zwarte tranen, Boze tongen) schetst hij een bijtend portret van België in de jaren negentig: corruptie, schandalen en een land dat uit elkaar valt. In Sprakeloos beschrijft hij hoe zijn moeder, een gedreven amateuractrice en slagersvrouw, na een beroerte haar spraak verliest. Familie, taal, macht, seksualiteit en het theater lopen als rode draden door zijn werk.

Belangrijkste werken

Sprakeloos werd in 2017 verfilmd. Meer over de Prijs der Nederlandse Letteren en andere oeuvreprijzen lees je bij de literaire prijzen.

Waar begin je?

• Instappen: Kartonnen dozen. Kort, grappig en ontroerend; nog altijd een van de populairste Vlaamse romans voor de leeslijst.
• Zijn sterkste persoonlijke boek: Sprakeloos, een portret van zijn moeder en een liefdesverklaring aan taal.
• Satire op België: de Monstertrilogie, te beginnen met Het goddelijke monster.
• Recent: De draaischijf (2022), zijn meest recente grote roman.

Lanoye is een sterke keuze voor leesclubs, vooral Sprakeloos. Wie meer Vlaamse literatuur wil, kan ook Dimitri Verhulst en Stefan Hertmans lezen.

Tom Lanoye in de bibliotheek

Zijn romans staan in vrijwel elke bibliotheek in Vlaanderen en in de meeste Nederlandse bibliotheken. Toneelteksten vind je vaak bij het toneel of de poëzie. Een deel van zijn werk is ook digitaal te leen via e-books lenen bij de online bibliotheek, en zijn teksten winnen aan kracht als je ze hoort: kijk ook bij de luisterboeken.

Veelgestelde vragen

Waar gaat Kartonnen dozen over?

Over de puberteit van de verteller en zijn verliefdheid op een klasgenoot, Lanoyes eigen jeugd in Sint-Niklaas als achtergrond. Het boek gaat over eerste liefde en het ontdekken van je seksualiteit.

Waar gaat Sprakeloos over?

Over Lanoyes moeder, een slagersvrouw en hartstochtelijk amateuractrice, die na een beroerte niet meer kan spreken. Het boek werd in 2017 verfilmd.

Wat is Ten oorlog?

Een toneelmarathon van ongeveer twaalf uur, waarin Lanoye en regisseur Luk Perceval acht koningsdrama's van Shakespeare samenvoegden en in een eigen versvorm herschreven. De voorstelling ging in 1997 in première.

Welke prijzen won Tom Lanoye?

Onder meer de Gouden Ganzenveer (2007), de Constantijn Huygens-prijs (2013), de Prijs der Nederlandse Letteren (2024) en de Gerrit Komrij-prijs (2025).