Jeroen Brouwers

Jeroen Brouwers (1940–2022) was romancier, essayist en polemist, en een van de grote stilisten van het Nederlands. In Bezonken rood (1981) schreef hij over zijn jeugd in een Japans interneringskamp op Java, in Het hout (2014) over misbruik en geweld in een katholiek internaat. Hij publiceerde in bijna zestig jaar zo'n vijfenzestig boeken.

Leven

Jeroen Godfried Marie Brouwers werd op 30 april 1940 in Batavia geboren. Tijdens de Japanse bezetting zat hij met zijn moeder, zus en grootmoeder in het vrouwen- en kinderkamp Tjideng in Batavia. Zijn grootouders overleefden de oorlog niet. Na de oorlog woonde het gezin nog enige tijd in Indië, onder meer in Balikpapan op Borneo, en daarna in Nederland.

Hij zat van zijn tiende tot zijn zestiende op katholieke kostscholen in Limburg. Na zijn diensttijd werkte hij als journalist en debuteerde hij in 1964 met de verhalenbundel Het mes op de keel. Van 1964 tot 1976 werkte hij in Brussel bij uitgeverij Manteau. Later woonde hij onder meer op een woonboot in Uitgeest en vanaf 1993 in Zutendaal in Belgisch-Limburg.

Brouwers ontving vele prijzen, waaronder de Constantijn Huygensprijs (1993), de Franse Prix Femina Étranger (1995) voor de vertaling van Bezonken rood en de Libris Literatuurprijs (2021) voor Cliënt E. Busken. In 2007 weigerde hij de Prijs der Nederlandse Letteren, onder meer uit onvrede over de hoogte van het prijzengeld en de houding van de overheid. Hij overleed op 11 mei 2022 in Maastricht, 82 jaar oud.

Stijl en thema's

Brouwers schreef in lange, ritmische zinnen vol beeldspraak, herhalingen en precies gekozen woorden. Zijn proza is intens en vaak donker, maar ook muzikaal. Hij was een perfectionist die elke zin zorgvuldig vormgaf.

Zijn thema's zijn de dood, de liefde, schuld, eenzaamheid en de doorwerking van trauma. In zijn Indische romans, Het verzonkene, Bezonken rood en De zondvloed, keert hij steeds terug naar de kampervaring en naar de relatie met zijn moeder, die in het kamp werd mishandeld. In Het hout beschrijft hij het leven in een klooster-internaat, met de wreedheid en hypocrisie van de broeders. Zijn essayistische werk, zoals De laatste deur over zelfmoord in de Nederlandse literatuur, is net zo persoonlijk en gedreven. Daarnaast was hij een gevreesd polemist die veel conflicten uitvocht met uitgevers, critici en collega's.

Belangrijkste werken

Waarom lees je Brouwers nu nog?

Bezonken rood is een van de indringendste boeken over de Japanse kampen in Nederlands-Indië. De verteller hoort dat zijn moeder is overleden en kijkt terug op hun gezamenlijke tijd in het kamp. Het boek is kort, maar je vergeet het niet snel. Het werd in vele talen vertaald.

Het hout en Cliënt E. Busken laten zien dat Brouwers op hoge leeftijd nog op zijn best was. Het laatste boek, over een man in een psychiatrische instelling, kreeg in 2021 de Libris Literatuurprijs. Zijn werk is bovendien een mooi voorbeeld van hoe trauma doorwerkt over generaties heen, een onderwerp dat nu veel aandacht krijgt.

Waar begin je?

Begin met Bezonken rood: kort en krachtig, en het beste startpunt voor zijn hele werk. Lees daarna Het hout, dat vlot leest maar diep ingrijpt. Wie zijn stijl wil leren kennen op een groter canvas, kan Geheime kamers proberen. Voor de essayist Brouwers is De laatste deur een goede keuze.

Wie meer wil lezen over Indië, kan terug naar Eddy du Perron en Hella Haasse. Brouwers' felle, eigenzinnige houding in de literaire wereld doet denken aan die van Willem Frederik Hermans.

Brouwers lenen in de bibliotheek

De romans van Jeroen Brouwers zijn in de meeste bibliotheken te leen. Veel titels zijn ook als e-book of luisterboek beschikbaar. Staat een titel niet in je vestiging, dan kun je hem reserveren. Over de prijzen die hij kreeg en weigerde lees je meer bij literaire prijzen.

Veelgestelde vragen

Waar gaat Bezonken rood over?

De verteller hoort van de dood van zijn moeder en denkt terug aan de tijd die ze samen doorbrachten in het Japanse kamp Tjideng op Java. Het boek gaat over trauma, schuld en de band tussen moeder en zoon.

Waarom weigerde Jeroen Brouwers de Prijs der Nederlandse Letteren?

Brouwers weigerde de prijs in 2007 onder meer omdat hij het prijzengeld te laag vond en kritiek had op de manier waarop de overheid met de prijs en met schrijvers omging. Dat jaar werd de prijs daarom niet uitgereikt.

Waar woonde Jeroen Brouwers?

Hij werd geboren in Batavia, woonde in Nederland en België en vanaf 1993 in Zutendaal in Belgisch-Limburg. Hij overleed in 2022 in Maastricht.