Gerrit Komrij

Gerrit Komrij (1944–2012) was dichter, essayist, romanschrijver, vertaler en bloemlezer. Hij stond bekend om zijn scherpe pen, zijn liefde voor vaste versvormen en zijn spot met alles wat zich groot voordeed. In 2000 werd hij gekozen tot de eerste Dichter des Vaderlands, en zijn bloemlezing De Nederlandse poëzie van de 19de en 20ste eeuw in 1000 en enige gedichten werd een standaardwerk.

Leven

Gerrit Jan Komrij werd op 30 maart 1944 in Winterswijk geboren. Na het gymnasium begon hij in 1963 in Amsterdam aan een studie Nederlands, maar hij stopte daar na een half jaar mee. Vanaf 1967 werkte hij als vertaler, onder meer van toneel, en in 1968 debuteerde hij met de dichtbundel Maagdenburgse halve bollen en andere gedichten.

In de jaren zeventig werd hij bekend als criticus en polemist. In 1976 schreef hij een jaar lang televisiekritieken voor NRC Handelsblad, waarin hij de televisie de 'treurbuis' noemde. Hij schreef essays over literatuur en cultuur waarin hij zich niet inhield, en kreeg daarvoor bewondering en vijanden.

In 1984 verhuisde hij met zijn partner Charles Hofman naar Portugal, waar hij in kleine dorpen op het platteland woonde, eerst in Alvites en later in Vila Pouca da Beira. Daar schreef hij gedichten, romans, essays en bloemlezingen. Op 26 januari 2000 werd hij door lezers gekozen tot de eerste Dichter des Vaderlands, een functie die hij tot begin 2004 vervulde. Hij ontving onder meer de P.C. Hooft-prijs (1993). Komrij overleed op 5 juli 2012 in Amsterdam, na een kort ziekbed.

Stijl en thema's

Komrij hield van rijm, metrum en vaste vormen als het sonnet. Hij gebruikte die oude vormen om juist on-plechtige dingen te zeggen: zijn gedichten zijn vaak spottend, ironisch, macaber of decadent. Hij hield van kunstmatigheid en schoonheid, en wantrouwde alles wat zich als 'echt' of 'oprecht' presenteerde. Een selectie van zijn eigen gedichten noemde hij veelzeggend Alles onecht.

Thema's zijn de dood, verval, het lichaam, schoonheid en de lachwekkendheid van menselijke ijdelheid. In zijn essays richtte hij zijn pijlen op middelmaat, kneuterigheid en modieuze opvattingen. Zijn roman Verwoest Arcadië (1980) is een autobiografisch boek over een jeugd in de Achterhoek. Als bloemlezer had hij een enorme invloed: zijn keuze uit de Nederlandse poëzie bracht veel lezers in aanraking met dichters die ze anders niet hadden ontdekt.

Belangrijkste werken

Waarom lees je Komrij nu nog?

Komrij laat zien dat poëzie geestig, scherp en vermakelijk kan zijn zonder aan diepgang in te boeten. Zijn gedichten zijn een goed tegengif tegen het idee dat poëzie altijd ernstig en gevoelig moet zijn. Ze lenen zich bovendien goed om hardop voor te lezen.

Zijn bloemlezing is nog altijd een van de beste manieren om de Nederlandse poëzie van de afgelopen twee eeuwen te leren kennen. Wie een overzicht zoekt van Gorter en Bloem tot de Vijftigers en daarna, vindt het daar. Ook zijn essays en televisiekritieken lezen nog verrassend actueel.

Waar begin je?

Begin met de bloemlezing De Nederlandse poëzie van de 19de en 20ste eeuw in 1000 en enige gedichten, in een recente editie. Daarin vind je vrijwel elke dichter die op deze site staat, van Herman Gorter tot Lucebert. Lees daarna Alles onecht of een verzamelbundel van zijn eigen gedichten, en voor zijn proza Verwoest Arcadië.

Komrijs spot vormt een mooi contrast met de ingetogen poëzie van Rutger Kopland. Wie van zijn polemische kant houdt, kan ook de essays van Willem Frederik Hermans lezen.

Komrij lenen in de bibliotheek

De bundels, essays en bloemlezingen van Komrij zijn in veel bibliotheken te leen. Zijn bloemlezing staat vaak bij de naslagwerken of poëzie. Staat een titel niet in je vestiging, dan kun je hem reserveren. Sommige titels zijn ook als e-book beschikbaar. Over zijn P.C. Hooft-prijs lees je meer bij literaire prijzen.

Veelgestelde vragen

Was Gerrit Komrij Dichter des Vaderlands?

Ja, Komrij werd op 26 januari 2000 gekozen tot de eerste Dichter des Vaderlands. Hij vervulde die rol tot begin 2004.

Wat is de bloemlezing van Komrij?

De Nederlandse poëzie van de 19de en 20ste eeuw in 1000 en enige gedichten, voor het eerst verschenen in 1979. Het boek werd vaak herdrukt en bijgewerkt en geldt als een standaardwerk.

Waar woonde Gerrit Komrij?

Hij werd geboren in Winterswijk, woonde lang in Amsterdam en vanaf 1984 op het Portugese platteland. Hij overleed in 2012 in Amsterdam.