Anna Blaman

Anna Blaman (1905–1960), het pseudoniem van Johanna Petronella Vrugt, was een Rotterdamse schrijfster van psychologische romans over liefde, eenzaamheid en verlangen. Haar roman Eenzaam avontuur (1948) zorgde voor een groot schandaal vanwege de erotische en lesbische passages. In 1956 was ze de eerste die de P.C. Hooft-prijs kreeg voor een volledig oeuvre.

Leven

Johanna Vrugt werd op 31 januari 1905 in Rotterdam geboren en bleef haar hele leven aan die stad verbonden. Ze studeerde Frans en gaf daarna les in die taal. Later werkte ze voor kranten en tijdschriften, waaronder De Groene Amsterdammer en Het Vrije Volk, schreef ze teksten voor het cabaret van Wim Sonneveld en was ze actief als dramaturg en toneeldocent.

Haar debuut, Vrouw en vriend, verscheen in 1941. Na de oorlog speelde ze een rol in het culturele leven van het herbouwde Rotterdam. Ze was een van de oprichters van de Rotterdamse Kring van auteurs en hielp bij het opzetten van theater De Lantaren.

Blaman leefde openlijk als lesbische vrouw, wat in de jaren vijftig bijzonder was. Voor veel mensen was ze daarin een voorbeeld. Ze overleed op 13 juli 1960 in Rotterdam, 55 jaar oud, aan de gevolgen van een hersenembolie. Haar laatste roman, De verliezers, verscheen kort na haar dood.

Stijl en thema's

Blaman schreef intense, psychologische romans waarin personages op zoek zijn naar liefde en verbinding, en daarbij vooral eenzaamheid vinden. Ze beschrijft gevoelens van binnenuit, met lange gedachtestromen en scherpe observaties. Liefde is in haar boeken bijna altijd ongelijk: één persoon verlangt meer dan de ander kan of wil geven.

Eenzaam avontuur draait om een huwelijk dat vastloopt en de liefdesrelaties die daaruit voortkomen. De openhartigheid over seksualiteit, ook tussen vrouwen, was voor die tijd ongekend. Op leven en dood (1954), vaak gezien als haar beste roman, gaat over een man die na een hartaanval terugkijkt op zijn leven en een laatste liefde beleeft. Dood, ziekte en de broosheid van het lichaam spelen daarin een grote rol.

Belangrijkste werken

Waarom lees je Blaman nu nog?

Eenzaam avontuur is een belangrijk boek in de geschiedenis van de Nederlandse literatuur, niet alleen om zijn inhoud maar ook om de reacties erop. In gereformeerde en katholieke kring was er veel verontwaardiging, terwijl Simon Vestdijk het een meesterwerk noemde. In 1949 leidde de ophef tot het Boekentribunaal in Rotterdam: een openbaar schijnproces waarin collega-schrijvers het boek op literaire gronden 'aanklaagden'. Albert Helman speelde de aanklager. Het boek werd 'vrijgesproken', maar Blaman voelde zich lang beschadigd.

Haar werk is ook interessant als vroege, eerlijke verkenning van lesbische liefde in de Nederlandse literatuur. Na jaren van minder aandacht wordt ze de laatste tijd weer vaker gelezen en herontdekt.

Waar begin je?

Begin met Op leven en dood, haar meest toegankelijke en best gecomponeerde roman. Lees daarna Eenzaam avontuur, om te zien waarom het boek zoveel losmaakte. Wie korter werk zoekt, kan een van haar verhalenbundels proberen, zoals Ram Horna en andere verhalen.

Blaman hoort bij de generatie die na de oorlog doorbrak, net als Hella Haasse en Willem Frederik Hermans. Haar psychologische benadering sluit eerder aan bij Vestdijk. Meer over haar P.C. Hooft-prijs vind je bij literaire prijzen.

Blaman lenen in de bibliotheek

De bekendste romans van Anna Blaman zijn in veel bibliotheken te leen, al staan ze niet overal in de kast. Je kunt ze meestal reserveren of via een grotere bibliotheek aanvragen. Er zijn herdrukken verschenen die soms ook als e-book beschikbaar zijn. Teksten en studies over haar werk staan bij de DBNL.

Veelgestelde vragen

Wie was Anna Blaman?

Anna Blaman was het pseudoniem van de Rotterdamse schrijfster Johanna Petronella Vrugt (1905–1960). Ze schreef psychologische romans en verhalen over liefde en eenzaamheid.

Wat was het Boekentribunaal?

Een openbaar schijnproces in 1949 in Rotterdam, waarin schrijvers de roman Eenzaam avontuur op literaire gronden 'berechtten' na de ophef over de erotische passages. Het boek werd vrijgesproken.

Welke prijs won Anna Blaman?

In 1956 kreeg ze de P.C. Hooft-prijs, als eerste auteur voor een volledig oeuvre. Eerder was haar werk ook bekroond door de gemeente Amsterdam.