Gerbrand Adriaensz. Bredero

Gerbrand Adriaensz. Bredero (1585–1618) was de toneelschrijver en dichter die de straten van Amsterdam op het toneel bracht. Zijn bekendste stuk, Spaanschen Brabander, staat vol schippers, oude vrouwtjes en opscheppers die in plat Amsterdams praten. Hij werd maar 33 jaar, maar liet blijspelen, kluchten en liedjes na die nog worden gespeeld en gezongen.

Leven

Bredero werd op 16 maart 1585 in Amsterdam geboren, als zoon van een welgestelde schoenmaker en makelaar. Hij woonde zijn hele leven in de stad, in de Nieuwendijkbuurt. Eerst leerde hij het schildersvak, maar zijn naam maakte hij met schrijven. Hij was lid van de Amsterdamse rederijkerskamer De Eglentier en richtte in 1617 samen met onder anderen Samuel Coster de Duytsche Academie op, een vernieuwende toneelschool die toneel en kennis voor gewone Amsterdammers toegankelijk wilde maken.

In de liefde had hij weinig geluk. In zijn gedichten klinkt de teleurstelling over vrouwen die zijn gevoelens niet beantwoordden. Bredero overleed op 23 augustus 1618 in Amsterdam. Zijn Groot Lied-boeck verscheen pas na zijn dood, in 1622.

Stijl en thema's

Bredero's kracht is de levensechte taal. Waar zijn tijdgenoot P.C. Hooft zich liet leiden door Italiaanse voorbeelden, luisterde Bredero naar de straat. Zijn personages spreken dialect, schelden, liegen en klagen, en daardoor zijn zijn stukken ook een bron voor taalhistorici die willen weten hoe het Amsterdams van rond 1600 klonk.

Zijn motto was 'Het kan verkeren': alles kan veranderen. Dat idee van wisselvalligheid loopt door zijn werk, van de kluchten waarin bedriegers bedrogen worden tot de liefdesliederen over ontrouw en verlies. Hij schreef ook romantische treurspelen naar Spaanse voorbeelden, maar die worden nu minder gelezen dan zijn komische werk.

Belangrijkste werken

Waarom lees je Bredero nu nog?

Spaanschen Brabander gaat over Jerolimo, een berooide Brabander die in Amsterdam doet alsof hij een rijke edelman is, en zijn knecht Robbeknol. Het verhaal is ontleend aan de Spaanse schelmenroman Lazarillo de Tormes, maar Bredero maakte er iets eigens van door de Amsterdamse buitenwereld vol leven toe te voegen. Thema's als opschepperij, armoede, vooroordelen tegenover nieuwkomers en de spanning tussen Hollanders en zuiderlingen zijn nog altijd herkenbaar.

Bredero is ook de dichter van het volkse liefdeslied. Zijn liedjes zijn eerlijk, soms grof en soms ontroerend, en ze laten zien dat de Gouden Eeuw niet alleen uit deftige regenten bestond.

Waar begin je?

Begin met Spaanschen Brabander in een hertaling of een editie met woordverklaringen; de oorspronkelijke taal is zonder hulp moeilijk, maar wel de moeite waard om hardop te lezen. Wie het korter wil, kiest de Klucht van de koe, over een dief die een boer zijn eigen koe laat verkopen. Kun je een voorstelling bijwonen, doe dat dan: Bredero is geschreven om gespeeld te worden.

Samen met Vondel en Constantijn Huygens geeft Bredero een volledig beeld van het literaire leven in de vroege zeventiende eeuw.

Bredero lenen in de bibliotheek

Hertalingen en schooledities van Spaanschen Brabander zijn in veel bibliotheken aanwezig, omdat het stuk vaak voor de lijst wordt gelezen. Staat het niet in je vestiging, dan kun je het reserveren. Kijk ook of er een e-book van een moderne editie te leen is. De oorspronkelijke teksten van al zijn werk staan gratis bij de DBNL.

Veelgestelde vragen

Waar gaat Spaanschen Brabander over?

Over Jerolimo, een arme Brabander die in Amsterdam de rijke edelman speelt, en zijn knecht Robbeknol. Intussen laat Bredero allerlei Amsterdammers aan het woord, van buurvrouwen tot bedriegers.

Wat betekent 'Het kan verkeren'?

Het was de lijfspreuk van Bredero en betekent dat alles kan veranderen: geluk en ongeluk wisselen elkaar af. Hij zette het onder veel van zijn werk.

Hoe oud is Bredero geworden?

Bredero werd 33 jaar. Hij werd geboren op 16 maart 1585 en overleed op 23 augustus 1618 in Amsterdam.