Adriaan van Dis

Adriaan van Dis (1946) is romanschrijver, essayist en een van de bekendste literaire televisiemakers van Nederland. In zijn boeken schrijft hij over zijn Indische familie, over Zuid-Afrika en over zijn moeder, vaak met een mengeling van humor en weemoed. Bekende titels zijn Indische duinen, Ik kom terug en Naar zachtheid en een warm omhelzen.

Leven

Adriaan van Dis werd op 16 december 1946 geboren in Bergen, in Noord-Holland. Hij werd geboren kort nadat zijn familie uit Nederlands-Indië was gerepatrieerd; zijn vader, die Indische wortels had, was door de oorlog getraumatiseerd. Van Dis kreeg de achternaam van zijn moeder. Die jeugd tussen de duinen en het Indische verleden van zijn ouders werd de belangrijkste bron van zijn werk.

Hij studeerde Nederlandse taal- en letterkunde in Amsterdam en verbleef in 1973–1974 in Stellenbosch om Afrikaans te studeren. Daarna werkte hij bij NRC Handelsblad. In 1983 debuteerde hij met de novelle Nathan Sid. Datzelfde decennium werd hij bekend als presentator van het VPRO-praatprogramma Hier is... Adriaan van Dis. Later presenteerde hij Zomergasten (1999–2002) en was hij vaak te gast bij De Wereld Draait Door. In 2026 verscheen Alles voor de reis, een roman over zijn bijna 38-jarige relatie met televisiemaker Ellen Jens.

Stijl en thema's

Van Dis schrijft beeldend en zintuiglijk, met oog voor de komische kant van pijnlijke situaties. Veel boeken zijn autobiografisch gekleurd, maar hij speelt met de grens tussen feit en fictie. Hij noemt zichzelf graag een buitenstaander: half Indisch, half Hollands, opgegroeid tussen zwijgende volwassenen.

Drie thema's keren steeds terug. Ten eerste het Indische verleden en het zwijgen over de oorlog in Indië, zoals in Indische duinen en Familieziek. Ten tweede Zuid-Afrika en de nalatenschap van apartheid, onder meer in Het beloofde land en Tikkop. Ten derde zijn moeder: in Ik kom terug probeert de verteller de levensgeschiedenis uit zijn hoogbejaarde, eigenzinnige moeder los te krijgen.

Belangrijkste werken

Nathan Sid won de Gouden Ezelsoor, Indische duinen de Gouden Uil en Ik kom terug de Libris Literatuur Prijs 2015. In 2009 kreeg hij de Gouden Ganzenveer en in 2015 de Constantijn Huygens-prijs, waarbij de jury hem een 'homo universalis' noemde. In 2024 won hij de NS Publieksprijs. Meer over deze prijzen lees je bij de literaire prijzen.

Waar begin je?

• Instappen: Indische duinen. Het boek dat voor veel lezers de deur opende naar de verhalen van Indische Nederlanders na de oorlog.
• Zijn meest geprezen roman: Ik kom terug. Grappig en ontroerend, over een zoon en zijn oude moeder.
• Lichtvoetig: De wandelaar, over een Nederlander in Parijs en een zwerfhond.
• Recent: Naar zachtheid en een warm omhelzen en Alles voor de reis.

Wie meer wil lezen over Nederlands-Indië, kan ook terecht bij Hella Haasse. Zijn boeken zijn populair bij leesclubs, vooral Ik kom terug.

Adriaan van Dis in de bibliotheek

Zijn romans staan in vrijwel elke bibliotheek. De meeste titels zijn ook als e-book te leen via e-books lenen bij de online bibliotheek, en een deel is als luisterboek verschenen. Bij nieuwe titels, zoals Alles voor de reis, kun je rekening houden met een wachtlijst.

Veelgestelde vragen

Waar gaat Indische duinen over?

Over een jongen die opgroeit in de duinen bij de Noordzee, in een gezin dat uit Nederlands-Indië is teruggekomen. Zijn vader zwijgt over de oorlog en de Japanse kampen, en de jongen probeert het verleden te begrijpen.

Welke prijzen won Adriaan van Dis?

Onder meer de Gouden Ezelsoor, de Gouden Uil (1995), de Gouden Ganzenveer (2009), de Libris Literatuur Prijs (2015), de Constantijn Huygens-prijs (2015) en de NS Publieksprijs (2024).

Presenteerde Adriaan van Dis Zomergasten?

Ja, van 1999 tot en met 2002. Daarvoor maakte hij al naam met het VPRO-praatprogramma Hier is... Adriaan van Dis.

Wat is het nieuwste boek van Adriaan van Dis?

In 2026 verscheen Alles voor de reis, een roman over zijn relatie met televisiemaker Ellen Jens.