Bibliotheek van het klooster Strahov (Praag)

De bibliotheek van het klooster Strahov in Praag is een van de mooiste historische kloosterbibliotheken van Europa. Ze bestaat uit twee beroemde zalen: de barokke Theologische Zaal uit de zeventiende eeuw en de classicistische Filosofische Zaal uit het eind van de achttiende eeuw, allebei met beschilderde plafonds. Je ziet de zalen tijdens een bezoek vanuit de deuropening; naar binnen mag alleen tijdens speciale rondleidingen.

Feiten in het kort

Een klooster met een lange geschiedenis

Het klooster werd in 1143 gesticht door bisschop Jindřich Zdík van Olomouc en hertog Vladislav II van Bohemen. Het is sindsdien een abdij van de premonstratenzers, een orde van reguliere kanunniken die in 1120 in Prémontré in Frankrijk ontstond. Een bibliotheek hoorde vanaf het begin bij het klooster.

Die geschiedenis verliep niet rustig. In 1258 raakte het klooster zwaar beschadigd door brand, in 1420 werd het tijdens de Hussietenoorlogen geplunderd door Praagse burgers, en aan het eind van de Dertigjarige Oorlog roofden Zweedse troepen de kerk en de bibliotheek leeg. De huidige collectie is dus grotendeels later opgebouwd.

In 1950 nam het communistische regime het klooster in beslag. De religieuzen werden geïnterneerd of moesten burgerbanen aannemen, en in het klooster kwam het Monument van de Nationale Literatuur. Na de Fluwelen Revolutie van 1989 kregen de premonstratenzers het complex terug en begonnen ze aan een kostbare restauratie.

De Theologische Zaal

Abt Jeroným Hirnheim liet de eerste bibliotheekzaal begin jaren 1670 bouwen. In de jaren 1720 werd ze verlengd en beschilderde Siard Nosecký (1693–1753), zelf premonstratenzer van Strahov, het lage tongewelf met fresco's. Die gaan over ware wijsheid en kennis, met religieuze en wereldlijke wetenschappen naast elkaar. Langs de wanden staan barokke kasten vol theologische werken. In het midden van de zaal staan historische globes.

De Filosofische Zaal

Abt Václav Mayer liet tussen 1782 en 1797 een tweede, veel hogere zaal bouwen in classicistische stijl. Aanleiding was een grote toestroom van boeken uit het klooster Louka in Zuid-Moravië, dat in 1784 werd opgeheven in het kader van de kloosterhervormingen van keizer Jozef II.

Het plafond werd in 1794 beschilderd door Franz Anton Maulbertsch, een van de belangrijkste schilders van de late barok in Midden-Europa, met hulp van zijn leerling Martin Michl. Het fresco toont de geestelijke ontwikkeling van de mensheid, met figuren uit de Bijbel en de Griekse oudheid. De wanden zijn tot aan het plafond bedekt met houten kasten, met een galerij halverwege de hoogte.

Het rariteitenkabinet

In de gang tussen de twee zalen staat een rariteitenkabinet. Abt Mayer kocht de verzameling in 1798 van de erfgenamen van baron Karl Jan Eben van Brunn; tijdgenoten vonden de prijs hoog. Je ziet er natuurhistorische objecten en curiosa, waaronder twee 'basilisken' die zijn gemaakt van geepvissen. Ze werden lang aangezien voor resten van de dodo. Zo'n kabinet laat zien hoe een geleerde bibliotheek in de achttiende eeuw ook natuurwetenschap en verzamelzucht omvatte.

Bezoeken

Het klooster ligt boven op de heuvel ten westen van de Praagse Burcht. Kaartjes voor de bibliotheek koop je bij de kassa in de kerk van Sint-Rochus op het kloosterterrein of online. Belangrijk om te weten: de gewone rondgang gaat niet de zalen in, om de boeken te beschermen. Je kijkt vanaf de drempel in de Theologische en Filosofische Zaal. Naar binnen kan alleen tijdens speciale rondleidingen, waarvan er maar een beperkt aantal is. Kijk voor tijden en prijzen op strahovskyklaster.cz.

Vergelijking

In Praag zelf is de barokke zaal van het Klementinum de tegenhanger van Strahov; ook die bekijk je vanaf de deur. Wie meer kloosterbibliotheken wil zien, kan door naar de Stiftsbibliothek Admont in Oostenrijk en de Stiftsbibliothek Sankt Gallen in Zwitserland. Nederland heeft geen barokzalen van deze omvang; de oudste historische zalen hier zijn veel soberder, zoals je leest bij de oudste bibliotheken van Nederland. De ontwikkeling van lessenaar naar zaalbibliotheek wordt uitgelegd bij bibliotheekarchitectuur.

Veelgestelde vragen

Kun je de zalen van de Strahov-bibliotheek in?

Bij een gewoon bezoek niet: je kijkt vanaf de drempel naar binnen om de boeken te beschermen. Alleen tijdens een beperkt aantal speciale rondleidingen mag je de zalen in.

Hoe oud is de Strahov-bibliotheek?

Het klooster bestaat sinds 1143. De Theologische Zaal dateert uit de jaren 1670 en de Filosofische Zaal werd tussen 1782 en 1797 gebouwd.

Wie schilderde het plafond van de Filosofische Zaal?

Franz Anton Maulbertsch, in 1794, samen met zijn leerling Martin Michl. Het fresco verbeeldt de geestelijke ontwikkeling van de mensheid.