Kees van Kooten

Kees van Kooten (1941) is cabaretier en schrijver, bekend als de helft van het duo Van Kooten en De Bie. Samen met Wim de Bie maakte hij decennialang satirische televisie, en hij verrijkte de Nederlandse taal met woorden als doemdenken en regelneef. Daarnaast schreef hij columns, verhalen en autobiografisch proza, zoals Koot graaft zich autobio (1979) en het Boekenweekgeschenk De verrekijker (2013).

Leven

Cornelis Reinier van Kooten werd op 10 augustus 1941 in Den Haag geboren. In 1963 begon hij samen te werken met Wim de Bie. Ze maakten radio voor de VARA, onder meer als De Klisjeemannetjes in het programma Uitlaat, dat in 1964 begon. In 1972 stapten ze over naar de VPRO, waar ze in 1974 begonnen met hun vaste televisieprogramma, bekend onder de naam Het Simplisties Verbond, met de mattenklopper als symbool.

In de jaren daarna maakten ze programma's als Koot en Bie en Van Kooten en De Bie, en van 1988 tot 1993 Keek op de week. Daarnaast verscheen jarenlang hun Bescheurkalender. De laatste reguliere uitzending was op 22 maart 1998. Wim de Bie overleed in 2023.

Na het einde van het duo ging Van Kooten verder als schrijver. In 2014 kreeg hij een hartaanval en onderging hij een bypassoperatie, een ervaring die hij beschreef in Leve het welwezen (2015).

Stijl en thema's

Van Kooten is een taalvirtuoos. Met De Bie liet hij op televisie typetjes zien die iedere Nederlander herkende: Jacobse en Van Es, de 'vrije jongens' van de Tegenpartij; de kibbelende broers Gé en Arie Temmes; en Koos Koets, een van de 'oudere jongeren'. Hun satire richtte zich op politiek, bureaucratie, de media en de kleinburgerlijke Nederlander. Woorden als doemdenken, regelneef, positivo en oudere jongere raakten via hun programma's in gewoon gebruik.

Als schrijver is Van Kooten persoonlijker en melancholieker. In zijn columns en verhalen kijkt hij met humor en precisie naar gewone dingen: zijn jeugd in Den Haag, zijn familie, ouder worden, kleine ergernissen. Koot graaft zich autobio is een speelse terugblik op zijn jeugd. In zijn latere werk, zoals Levensnevel (1999) en De verrekijker (2013), wordt de toon ingetogener, al blijft het taalplezier altijd voelbaar.

Belangrijkste werken

Prijzen

Samen met De Bie kreeg Van Kooten twee keer de Zilveren Nipkowschijf (1974 en 1977) voor hun televisiewerk. Persoonlijk ontving hij onder meer de Groenman-taalprijs (1999), de Littéraire Witte Prijs (2000) voor Levensnevel en De Gouden Ganzenveer (2004). In 2007 werden hij en De Bie erelid van het Genootschap Onze Taal.

Waar begin je?

• Instappen: De verrekijker, het Boekenweekgeschenk van 2013. Kort en goed verkrijgbaar. Over die traditie lees je meer bij het Boekenweekgeschenk en de Boekenweek.
• Humor en jeugd: Koot graaft zich autobio, voor wie zijn speelse kant wil leren kennen.
• Verhalen: Levensnevel, bekroond met de Littéraire Witte Prijs.

Van Kooten past in de Nederlandse traditie van geestig, observerend proza. Lees hem naast de 'kronkels' van Simon Carmiggelt, de humor van Godfried Bomans of de columns van Remco Campert.

Kees van Kooten in de bibliotheek

Zijn boeken staan in de meeste bibliotheken, vaak bij de Nederlandse literatuur of de humor. Oudere bundels, zoals de Bescheurkalenders, zijn eerder in het antiquariaat te vinden. Voor recente titels kun je ook kijken bij de luisterboeken of e-books van de online bibliotheek.

Veelgestelde vragen

Welke woorden hebben Van Kooten en De Bie bedacht?

Ze worden gezien als bedenkers of verspreiders van onder meer doemdenken, regelneef, positivo en oudere jongere. Die woorden raakten via hun televisieprogramma's in het gewone Nederlands.

Wanneer stopten Van Kooten en De Bie?

Hun laatste reguliere uitzending was op 22 maart 1998, na ruim dertig jaar samenwerking.

Wat was het Boekenweekgeschenk van Kees van Kooten?

De verrekijker, het Boekenweekgeschenk van 2013.

Wat zijn Jacobse en Van Es?

Twee typetjes van Van Kooten en De Bie: 'vrije jongens' die verbonden zijn aan de fictieve politieke partij De Tegenpartij.