Hoofdstuk 9: Het verbod

Er stapten twee mensen uit het rijtuig. De eerste was Steenhuis. De tweede was een vrouw in een mantel van donkergroen laken met een bontkraag, die zich door de koetsier uit de koets liet helpen en daarna op het erf bleef staan alsof het van haar was.

Wietske had haar nooit gezien, maar ze wist meteen wie het was. In het Peilhuis hing haar portret in de hal, boven de trap. Dijkgravin Machteld Ravestein, hoofd van het Waterschap van de Zeewaarden. Ze was achtenvijftig, had zilvergrijs haar in een strakke knot en een gezicht dat er vriendelijk uitzag tot je naar de ogen keek.

„Bauke Hanema,” zei ze. Ze had een warme, lage stem. „Ik kom voor de vergadering van morgen. Ik had niet verwacht dat ik ook uw dochter zou aantreffen.”

„Ik ook niet, mevrouw,” zei vader.

Machteld keek naar Wietske. Toen naar Ate, die achter haar op het pad stond, leunend op zijn herdersstaf. Iets in haar gezicht verstrakte, maar het duurde maar een tel.

„Ate Kroes,” zei ze. „Ik dacht dat je dood was.”

Ate las de woorden van haar lippen. „Nog niet, Machteld,” zei hij, veel te hard. „Jij was toen nog peilmeester. Je stond achter in de zaal toen ze mijn naam doorkrasten. Je hebt geen woord gezegd.”

„Er viel niets te zeggen.” Ze draaide zich naar Steenhuis. „Neem het meisje mee naar het dijkhuis. De oude man kan blijven waar hij wil. Hij is geen wachter meer, hij valt niet onder de Waterplicht.”

Steenhuis kwam naar voren. Jelmer ging voor Wietske staan, met zijn armen wijd, alsof hij een dam was.

„Je mag haar niet meenemen,” zei hij. „Ze is net terug.”

Steenhuis keek op hem neer. Heel even dacht Wietske dat hij zou glimlachen. Maar hij zei alleen: „Opzij, jongen.”

Vader legde zijn hand op Jelmers schouder en trok hem zachtjes weg.

„Morgen is er een vergadering,” zei vader tegen de Dijkgravin. „In de kerk. Dan wil ik dat mijn dochter mag spreken.”

Machteld trok een wenkbrauw op. „Waarom zou ik dat toestaan?”

„Omdat het hele dorp er is. En als u haar niet laat praten, gaan ze zich afvragen waarom.”

Het was even stil. Toen knikte Machteld, kort. „Goed. Ze mag spreken. Daarna gaat ze terug naar Hoogsloot.”

Het dijkhuis van Rietkerk stond aan de binnenkant van de Lange Bant, een vierkant stenen gebouw met een kantoor voor de dijkopzichter, een opslag voor rijshout en zandzakken, en een kamertje met tralies voor het raam waar vroeger dronken dijkwerkers hun roes uitsliepen. Daar zat Wietske die nacht. Het rook naar natte jute en teer.

Ze hoorde het Ondermeer hier beter dan ooit. Ze zat vlak bij de dijk, en de dijk zat vol water. Niet bovenop, niet aan de zeekant: onderin, in de voet, in het zand onder de klei. Het water drukte omhoog, en de dijk kreunde er zacht van, een geluid dat niemand anders kon horen.

Teun kwam 's avonds langs het raam en schoof een stuk brood met kaas door de tralies.

„De halve polder komt morgen,” fluisterde hij. „Iedereen wil horen wat de Dijkgravin zegt. Ze zeggen dat ze extra wachters stuurt voor het springtij.”

„Dat is precies wat niet mag.”

„Dat weet ik. Mijn vader weet het ook.” Teun keek over zijn schouder. „Hij zegt dat hij je gelooft. Maar hij zegt ook dat de rest van het dorp liever de Dijkgravin gelooft. Omdat zij zegt dat alles goed komt, en jij zegt dat het land weg moet.”

De kerk was voller dan met Kerstmis. Er stonden mensen tot in de deuropening, en buiten, onder de dakrand, stonden er nog meer, met hun kragen opgezet tegen de motregen. Het rook naar natte jassen, pijptabak en paardenmest van de laarzen.

Machteld Ravestein stond voor het altaar, waar zeven weken eerder de kommen met water hadden gestaan. Naast haar Steenhuis, met zijn staf. Wietske zat op de voorste bank, tussen twee dijkopzichters in. Haar vader, Oma en Jelmer zaten drie rijen achter haar. Ate zat helemaal achterin, alleen op een bank, met zijn staf over zijn knieën.

De Dijkgravin praatte lang. Ze praatte over de Waterplicht, over de geschiedenis van de Lange Bant, over de honderden jaren dat het Waterschap de Zeewaarden droog had gehouden. Ze praatte over de storm van vorige week, en hoe de ring de Hoge Knik had gered. Ze praatte over de wellen.

„Ik weet dat jullie je zorgen maken,” zei ze. „Ik heb de meldingen gelezen. Ik begrijp dat het eng is om zout water uit je eigen weiland te zien komen. Maar het Waterschap heeft de situatie in de hand. De zandzakken worden aangevuld. De molens krijgen extra mankracht. En voor het springtij van volgende week stuur ik de grootste ring die ooit aan de Lange Bant heeft gestaan. Zestig wachters. Ze zullen de zee zo stil zingen als een vijver.”

Er werd geknikt. Iemand achterin riep: „Dat werd tijd!”

„Dan heeft Wietske Hanema gevraagd om iets te zeggen,” zei Machteld. „Ik heb dat toegestaan, omdat ik vind dat iedereen in de Zeewaarden mag spreken. Ook een novice die is weggelopen.”

Wietske stond op. Haar benen trilden. Ze draaide zich om naar de kerk. Al die gezichten. De bakker, de smid, de vrouw van de herberg. Klaas, die bij de Keuring had gezegd dat het water ‘een beetje fluitte’. Ze kende ze allemaal.

Ze vertelde het. Niet zo goed als ze had gewild. Ze haperde, ze begon twee keer opnieuw, ze vergat de helft van wat ze had willen zeggen. Maar ze vertelde het. Over de toon. Over de stormnacht. Over het water dat omlaag werd gezongen. Over het Ondermeer, en dat het het diepst zat onder de Kolkerpolder.

„Als zestig wachters de zee stilzingen,” zei ze, „dan duwen ze zestig keer zoveel water onder onze polder. En dan breekt het. Niet de dijk aan de voorkant. De grond van onderen.”

Het was stil.

Toen zei iemand: „Hoe weet jij dat dan?”

„Ik hoor het.”

„Je hoort het.” Het was Hendrik Vos, die de grootste boerderij van de polder had. „En de Dijkgravin hoort het niet? En die zestig wachters horen het niet? Alleen jij?”

„En ik,” zei Ate van achterin. Iedereen draaide zich om. „Ik hoor het al veertig jaar.”

„Jij bent die gek van het Slik,” zei Hendrik.

Er werd gelachen. Niet hard, maar genoeg.

Machteld liet het even duren. Toen zei ze, kalm: „Wat Wietske voelt, is echt. Dat geloof ik. Bij jonge wachters gebeurt het vaker dat ze in hun eerste ring overweldigd raken. Het is veel, de zee. Het kan je dingen laten horen die er niet zijn.” Ze keek de kerk rond. „Maar wat zij voorstelt, is dat we de Kolk opgeven. Dat we de sluis naar Hemmen openzetten en zeewater het land in laten lopen. Dat we de ring laten stoppen tijdens het springtij. Dat we, in een storm, niets doen.”

Ze liet het woord niets hangen.

„Ik ga niemands land opgeven op basis van wat een meisje van veertien in haar oor hoort,” zei ze.

Wietske voelde de warmte naar haar wangen schieten. Ze zocht naar woorden, en vond ze niet.

Toen stond haar vader op.

Bauke Hanema had in zijn hele leven nooit in de kerk gesproken, behalve om amen te zeggen. Hij liep naar voren met een boek onder zijn arm. Wietske kende het. Het was het molenboek van De Zwaluw, dik en vlekkerig, waarin hij elke dag opschreef hoe lang de molen had gedraaid en hoe hoog het water in de sloten stond.

„Ik ben geen wachter,” zei hij. „Ik hoor niks. Maar ik kan lezen en schrijven.” Hij sloeg het boek open. „Twintig jaar geleden moest De Zwaluw in november vier uur per dag malen om het peil te houden. Tien jaar geleden zes. Vorig jaar negen. Deze maand draait hij dag en nacht, en het water staat toch hoger dan het ooit heeft gestaan.” Hij keek de kerk in. „Het regent niet meer dan vroeger. Er komt niet meer water van boven. Dan komt het ergens anders vandaan.”

Hij draaide zich naar Harm Brakel. „Harm. Vertel van de paal.”

Teuns vader kwam niet naar voren. Hij stond op in zijn bank, zijn pet in zijn handen.

„Bij de Slaperdijk,” zei hij. „Ik heb er twee weken geleden een eiken paal in geslagen, tot een merkteken. Elke ochtend ga ik kijken. Hij staat er nu vier duim dieper in. Het land zakt. Daar, op de plek waar het meisje zegt dat het water omhoog wil.”

Nu werd het rumoerig. Mensen draaiden zich om naar elkaar, praatten door elkaar heen. Machteld hief haar hand. Het duurde even voor het stil was.

„Land zakt,” zei ze. „Dat doet veen altijd. Molens draaien meer naarmate ze ouder worden. Dat zijn dingen die we al eeuwen weten.” Ze sloeg haar handen in elkaar. „Het Waterschap zal er nota van nemen. Maar het besluit blijft. Op de nacht van het springtij staat de ring op de Lange Bant. Wie de dijk of de sluizen aanraakt zonder toestemming, wordt vervolgd volgens de Waterwet.” Ze keek naar Wietske. „En de novice gaat morgen terug naar Hoogsloot.”

Morgen werd overmorgen, en overmorgen werd later. De wegen naar Hoogsloot stonden blank door de regen, zeiden de dijkopzichters, en het rijtuig kon niet door. Dus bleef Wietske in het kamertje in het dijkhuis. Dag na dag. Ze kreeg eten van de vrouw van de dijkopzichter en bezoek van niemand, behalve Teun, 's avonds, bij het raam. Hij vertelde haar het nieuws. De Dijkgravin was teruggereden naar Hoogsloot. Steenhuis bleef in Rietkerk. Er kwamen elke dag meer wachters aan, in karren, en ze sliepen in de herberg en in de schuren.

„En Ate?” vroeg ze.

„Die zit bij ons in de keuken. Hij heeft mijn vader overgehaald om met hem naar het sluishuisje te gaan. Ze zijn er de hele dag.” Teun aarzelde. „Wiets, die deur van de Moddersluis. Die zit muurvast. Mijn vader zegt dat je er acht paarden voor nodig hebt.”

Op de achtste dag draaide de wind.

Ze voelde het nog voor ze het hoorde: een verandering in de lucht, een zwaarte. De wind kwam uit het noordwesten, eerst zacht, dan harder. De regen sloeg tegen de tralies. En de zee aan de andere kant van de Lange Bant begon te zingen, hoog en opgewonden, met die korte stoten erin die ze kende uit de Peilschaal.

Morgennacht, dacht ze. Springtij.

Onder haar voeten, onder de vloer, onder de dijk, kreunde het Ondermeer. Het klonk niet meer als een orgel. Het klonk als een deur die op het punt staat uit zijn hengsels te barsten.