Hoofdstuk 7: De man op de terp

Ze glipten door de keuken naar buiten, waar de kokkin altijd de achterdeur open liet voor de bakkersjongen. Femke wist de weg. Ze liepen door stille steegjes, langs de vismarkt waar het naar ingewanden en pekel rook, en toen de stad uit, de duinen in.

Het was donker en koud, en het waaide. Het helmgras sneed langs hun benen. Femke liep voorop en keek niet om.

„Waarom doe je dit?” vroeg Wietske, toen ze boven op het laatste duin stonden en de vlakte voor zich zagen liggen.

Femke bleef staan. Onder hen lag het Slik: een eindeloos land van modder en kreken, zilverig in het weinige maanlicht. Het water trok zich terug. Je hoorde het gaan, duizend kleine stroompjes die allemaal dezelfde kant op liepen, naar de zee, druk pratend.

„Omdat ik bij de Spuikom vastzat,” zei Femke. „En jij haalde me eruit. Niemand anders deed dat. Oene stond met zijn rug naar me toe. Steenhuis was er niet eens.” Ze haalde haar schouders op. „En omdat ik die wellen ook heb gezien, na de storm. Ik ben niet doof, Kolkerpolder. Nog niet.”

Over het Slik lopen was niet zoals over land lopen. De modder zoog aan hun laarzen, en elke stap kostte kracht. Ze moesten om kreken heen die te diep waren om door te waden, en soms moesten ze er toch doorheen, tot hun knieën in ijskoud water dat hun kousen doorweekte. Wietske hoorde het water overal om hen heen. Ze gebruikte het om de weg te vinden: waar het water snel en hoog praatte, was een geul; waar het laag en tevreden klonk, lag een plaat waar je over kon.

„Hoe weet je waar die man woont?” vroeg Femke na een uur.

„Oene zei: op het Slik, tussen zijn schapen. Er is maar één plek waar je op het Slik schapen kunt houden.”

„Op een terp.”

„Precies.”

Ze zagen hem toen het eerste grijze licht over de vlakte kroop: een bult in de verte, rond en groen, met een laag huisje erop en een paar stipjes eromheen die bewogen. Schapen. Er kwam rook uit de schoorsteen.

Maar het water kwam ook.

Wietske hoorde het eerst. Achter hen, ver weg, waren de stroompjes van richting veranderd. Ze praatten niet meer naar de zee toe, maar terug. Het getij keerde. En het keerde snel.

„Femke.”

„Ik hoor het.” Femke keek om. „Hoe ver nog?”

„Een half uur. Misschien meer.”

„Dan halen we het niet.”

Ze begonnen te rennen, voor zover je in slik kon rennen. Het water kwam achter hen aan, eerst in de kreken, die voller werden en breder, toen over de lage platen, een dunne, glinsterende laag die snel dikker werd. Het kolkte rond hun enkels. Rond hun kuiten. Het was zo koud dat het pijn deed.

„Inzingen!” riep Femke. „Samen. Stilzingen, dan komt het trager.”

„Nee!” Wietske greep haar hand. „Niet omlaag. Als we het tegenhouden, gaat het ergens anders heen. Misschien wel recht naar ons.”

„Wat dan?”

Wietske luisterde. Het opkomende water sprak met honderden stemmen, en ze zochten allemaal hun weg. Ze zochten de laagste plek. Rechts van hen, een eind verderop, liep een brede geul naar het binnenland, een oude kreek die bij vloed vol liep.

„We laten het gaan,” zei ze. „We zingen het niet stil. We zingen het daarheen.” Ze wees naar de geul. „Help me.”

Ze zongen samen in. Wietske zocht de toon van het water om hun benen en schoof hem niet omlaag, maar opzij, alsof ze iemand een andere kant op wees. Het water aarzelde. Toen ging het. Het stroomde weg van hun benen, naar rechts, de geul in, die zich gretig vulde. Om hen heen bleef een strook slik droger dan de rest, een pad van een paar armlengtes breed, dat naar de terp liep.

Het kostte warmte, maar minder dan stilzingen. Veel minder. Wietske merkte het verbaasd op terwijl ze liepen, hand in hand, neuriënd, met het water dat aan weerszijden van hen voorbijtrok.

Toen ze de voet van de terp bereikten, stond er een man boven aan de helling met een herdersstaf. Hij keek naar hen, en naar het water dat achter hen weer dichtvloeide, en hij begon te lachen. Het was een schor, krakend lachen, alsof hij het lang niet had gedaan.

„Opzijzingen,” riep hij, veel te hard. „Dat heb ik in dertig jaar niemand meer zien doen. Kom boven, kinderen, voor je dood vriest.”

Ate Kroes was negenenzeventig. Hij was klein en krom, met een baard tot op zijn borst en handen als boomwortels. Hij hoorde bijna niets meer van wat mensen zeiden; hij las het van je lippen, en als dat niet lukte, schoof hij een leitje en een griffel naar je toe. Zijn huisje had één kamer, met een open haard waar turf in smeulde, een bedstee, een tafel en een kist. Het rook naar schaap, rook en zeewier.

Hij gaf hun wollen dekens en een kom geitenmelk met honing, en liet ze bij het vuur zitten tot ze weer konden praten. Toen ging hij tegenover hen zitten.

„Wie heeft jullie gestuurd?”

„Niemand,” zei Wietske, naar hem toe. „Ik heb uw naam gelezen. In de registers. Oene zei dat u op het Slik woonde.”

Ate's gezicht bewoog. „Oene. Leeft hij nog?”

„Hij is onze leermeester.”

„Hij was mijn beste leerling.” Ate keek in het vuur. „En hij heeft niks gezegd toen ze me wegstuurden. Niks.” Hij schudde zijn hoofd, langzaam. „Waarom zijn jullie hier?”

Wietske vertelde het. Over de toon onder de molen. Over de wellen in de wei, en de brief van Teun. Over de Peilput in de kelder. Over de stormnacht, en hoe ze had gevoeld dat het water omlaag ging. Ate onderbrak haar niet. Toen ze klaar was, stond hij op en haalde iets uit de kist. Het was een opgerolde kaart, oud en vlekkerig, die hij op tafel uitrolde en vastzette met de kommen.

Het was een kaart van de Zeewaarden. Wietske herkende de Lange Bant, de Geest, de Vlaar. Maar onder de polders had iemand met potlood vlekken getekend. Grote, grijze vlekken, die in elkaar overliepen. Bij elke vlek stond een jaartal.

„Het Ondermeer,” zei Ate. „Zo noemde ik het. Toen ik veertig was, kon ik het voor het eerst horen. Ik dacht dat ik gek werd. Toen ben ik gaan meten.” Hij tikte op de vlekken. „Elk jaar groter. Elk jaar dat we het Stilleggen doen, op Peildag, en elke storm dat we de ring vormen. Het water moet ergens heen. Het gaat naar beneden, door de oude kreekbeddingen onder de dijk, en het blijft daar staan. Zout water, onder druk, onder de klei.” Hij keek Wietske aan. „Wat gebeurt er met een pan soep als je het deksel erop houdt en het vuur hoog zet?”

„Het deksel gaat eraf,” zei Femke.

„Eerst gaat het lekken. Langs de randen.” Ate wees op de kaart, op de plekken waar de vlekken het dichtst bij het land kwamen. „Dat zijn je wellen. Het water zoekt een weg omhoog en neemt het zand mee. Daardoor zakt het land. Dan wordt de druk erger. En dan...” Hij legde zijn hand plat op de grootste vlek. Wietske zag waar die vlek lag.

Onder de Kolkerpolder.

„Daar is het het diepst,” zei Ate. „Daar ligt het land het laagst. Daar is de klei het dunst. Als het ergens breekt, breekt het daar.”

Wietske kon niet meer praten. Femke deed het voor haar.

„Wanneer?”

Ate keek naar het raam, naar het water dat nu rondom de terp stond, grijs en kabbelend.

„Ik ben oud, maar ik kan nog tellen,” zei hij. „De maan is bijna vol. Over elf dagen is het springtij, het hoogste van het jaar. Als er dan een storm bij komt, en daar ruikt het naar, dan gaat de ring weer zingen. Ze zullen harder zingen dan ooit, omdat ze bang zijn. En elk beetje zee dat ze tegenhouden, duwen ze het Ondermeer in.” Hij keek Wietske aan, en zijn oude ogen waren helder en kalm. „En dan gaat het deksel van de pan. Onder Rietkerk.”

„Ik heb dit allemaal gezegd,” ging hij zachter verder. „Eenendertig jaar geleden. Tegen de Dijkgraaf, tegen de Wintervergadering. Ze zeiden dat grondwater geen stem heeft. Ze krasten mijn naam door en zetten me op straat. En ik had geen bewijs, behalve mijn eigen oren.”

„De Peilput,” zei Wietske. „Oene meet het elke nacht.”

„Dan heeft hij het bewijs al jaren.” Ate glimlachte, maar het was geen blije glimlach. „En hij zegt niks. Zoals toen.”

„Kan het nog worden tegengehouden?” vroeg Femke.

„Tegengehouden?” Ate lachte zijn krakende lach weer. „Kind, tegenhouden is precies hoe we hier gekomen zijn.” Hij boog zich naar Wietske en tikte met een knokige vinger tegen haar voorhoofd. „Jij zong het water net opzij. Je liet het gaan, waar het heen wilde. Hoe voelde dat?”

Wietske dacht na. „Minder koud,” zei ze.

„Minder koud.” Ate knikte, en hij legde zijn vinger op de kaart, op een plek ten westen van de Kolkerpolder, waar met dunne inkt een oud stuk land was getekend, met een kruis erdoorheen. Er stond een naam bij die ze kende uit de verhalen van Oma.

Verdronken Hemmen.

„Dan is er misschien nog een manier,” zei hij.