Hoofdstuk 2: De Keuring
Dit verhaal is geschreven met behulp van AI.
De kerk van Rietkerk rook naar natte wol en kaarsvet. Er zaten zeventien kinderen op de voorste banken, van tien tot veertien, in hun zondagse kleren hoewel het dinsdag was. Achter hen zaten de ouders. Niemand praatte hardop.
Op het altaar stonden vijf aardewerken kommen in een rij, elk tot de rand gevuld. Wietske hoorde ze van hieruit. Het waren vijf verschillende waters, en ze zongen alle vijf iets anders. De eerste was regenwater, licht en helder. De tweede kwam uit de vaart, een beetje troebel, met een bromtoon van modder. De derde was zout. De vierde was putwater, koud en hoog. De vijfde kon ze niet thuisbrengen. Hij klonk dof, alsof iemand een hand op de snaar hield.
Ze vouwde haar handen in haar schoot en keek naar de tegels.
Naast het altaar stond de man in de blauwe mantel. Hij had zich voorgesteld als Peilmeester Gerolf Steenhuis van het Peilhuis te Hoogsloot. Hij was misschien vijfenveertig, glad geschoren, met kort grijs haar en ogen die nergens lang op bleven rusten. Hij praatte zacht, zodat je moest luisteren.
„De Waterplicht is oud,” zei hij. „Ouder dan de Lange Bant. Ze zegt dat wie het water hoort, het water dient. Niet omdat het Waterschap dat wil, maar omdat de zee dat wil. Elke polder in de Zeewaarden ligt lager dan het water dat erachter staat. Dat jullie hier droog zitten, is het werk van mensen die luisteren.” Hij keek de rij kinderen langs. „Misschien zit er vandaag een van die mensen tussen.”
Achter Wietske snoof iemand. Waarschijnlijk Harm Brakel, Teuns vader. Hij vond dat de dijk werd gehouden door klei en rijshout en zweet, niet door gezang.
Steenhuis riep de kinderen een voor een naar voren. Hij liet ze hun hand boven elke kom houden, zonder het water aan te raken. Dan hield hij de koperen staf in de kom en vroeg: „Wat hoor je?”
De meeste kinderen zeiden: „Niks, meneer.” Een paar zeiden iets wat ze dachten dat hij wilde horen. Klaas van de bakker zei dat het water in de derde kom ‘een beetje fluitte’, en Steenhuis keek hem lang aan en zei: „Nee. Ga zitten.”
Wietske was de twaalfde. Ze stond op. Haar knieën voelden als natte klei.
Bij de eerste kom hield ze haar hand erboven en dacht aan iets anders. Aan het gekraak van de molen. Aan Oma's kruidkoek. Aan de ganzen. Het regenwater zong er gewoon doorheen.
„Wat hoor je?”
„Niks, meneer.”
Steenhuis knikte en zette de staf in de tweede kom. Ze dacht aan de tafels van zeven. Zeven, veertien, eenentwintig. De vaart bromde.
„Niks, meneer.”
De derde kom. Het zoute water. Haar hand trilde een beetje. Ze dacht aan de wel in de wei, aan het zand tussen Teuns vingers. Dat had ze niet moeten doen. Want toen hoorde ze dat het zoute water in de kom precies dezelfde toon had als het water in de wel, alleen hoger, kleiner, als een kind van hetzelfde lied. En onder haar voeten, onder de tegels van de kerk, onder de terp, antwoordde de grote toon.
Het water in de kom rimpelde.
Niet veel. Een kringetje, alsof er een druppel in was gevallen. Maar er was geen druppel gevallen.
Steenhuis keek er niet naar. Hij keek naar haar.
„Wat hoor je?”
„Niks,” zei ze. Haar stem kraakte.
„Hm.” Hij zette de staf in de vierde kom. Het putwater. Ze hield haar adem in, zette haar kiezen op elkaar en dwong zichzelf om niet te luisteren. Het putwater bleef stil.
Toen de vijfde. De dove kom. Steenhuis tilde hem op en hield hem vlak voor haar gezicht.
„Deze komt uit de Peilput in Hoogsloot,” zei hij zacht, zo zacht dat alleen zij het kon horen. „Hij is van heel diep gehaald. Bijna niemand hoort hem. Wat hoor jij?”
Ze wilde niets zeggen. Ze wilde terug naar haar bank. Maar het water in de kom was hetzelfde water als het water onder de polder. Het zong de grote, lage toon, alleen gedempt, gevangen, als een stem achter een deur. En het was zo vreemd om dat geluid hier te horen, in een kom, in de handen van een vreemde, dat de woorden eruit vielen voor ze ze kon tegenhouden.
„Hetzelfde als onder de wei.”
Het werd stil in de kerk. Niet dat er eerst veel lawaai was geweest. Maar nu hield iedereen echt zijn adem in.
Steenhuis zette de kom terug op het altaar. Langzaam. Zijn gezicht veranderde niet, maar iets in zijn schouders werd strak.
„Onder welke wei?”
„Bij ons. Bij de molen. Er zitten wellen. Zout water met zand. En onder de grond klinkt een toon, heel laag, al weken. Steeds harder.” Nu ze begonnen was, kon ze niet meer stoppen. „Mijn vader is vanochtend naar het dijkhuis gegaan om het te melden.”
„Grondwater heeft geen stem,” zei Steenhuis.
„Maar ik hoor...”
„Grondwater heeft geen stem.” Hij zei het niet harder, maar wel zo dat het klonk als een deur die dichtging. Toen draaide hij zich naar de banken. „Wie zijn de ouders van dit meisje?”
Vader stond op. Wietske had hem niet zien binnenkomen. Hij stond achterin, bij de deur, zijn pet in zijn handen, de klei nog op zijn laarzen.
„Bauke Hanema. Molenaar van De Zwaluw.”
„Uw dochter hoort het water, meneer Hanema. Ze heeft het waarschijnlijk al jaren gehoord.” Steenhuis' blik ging even naar Wietske, kort en scherp. „Volgens de Waterplicht vertrekt ze morgen met mij naar Hoogsloot.”
Vader zei niets. Hij keek naar Wietske, en het was de ergste blik die ze ooit van hem had gekregen. Niet boos. Erger dan boos. Het was de blik van iemand die iets al heel lang had zien aankomen.
Thuis was het stil. Jelmer huilde, eerst hard en daarna zacht, en toen viel hij in slaap aan tafel met zijn hoofd op zijn armen. Oma zette thee die niemand dronk.
„Je wist het,” zei Wietske tegen haar vader.
Hij stond bij het raam en keek naar buiten, naar de wieken die in het donker stilstonden.
„Ik dacht het,” zei hij. „Je ging altijd bij de sloot zitten als je verdrietig was. Na je moeder... je zat er uren. Je praatte ertegen. En soms dacht ik dat het water terugpraatte.” Hij wreef over zijn gezicht. „Ik heb nooit iets gevraagd. Ik dacht: als ik het niet vraag, hoeft ze niet te liegen. En als ze niet hoeft te liegen, hoeft ze niet weg.”
„Mama hoorde het ook,” zei Wietske. „Toch? Oma zei dat ze oren had als een vleermuis.”
Vader draaide zich om. Hij keek naar Oma, en Oma keek naar haar handen.
„Ze heeft het nooit gezegd,” zei Oma ten slotte. „Maar ze ging naar de Keuring met watten in haar oren. Elk jaar. Mijn moeder deed ze er zelf in.”
Wietske wist niet of ze moest lachen of huilen. Watten. Zo simpel.
„Waarom?” vroeg ze. „Waarom wilde ze niet?”
„Omdat Waterwachters niet oud worden zoals andere mensen,” zei Oma. „Ze worden doof. Niet voor het water. Voor ons. Voor stemmen, voor muziek, voor de vogels. Ze horen de zee tot hun laatste dag, maar hun eigen kinderen horen ze niet meer roepen.” Ze stond op en begon de kopjes in te schenken, ook al waren ze nog vol. „Dat heb ik van mijn grootvader. Die had een broer die werd meegenomen. Hij kwam één keer terug, toen hij al grijs was. Hij zat aan tafel en las de woorden van onze lippen. Hij was vriendelijk. Maar hij was er niet meer echt.”
Het bleef lang stil.
„Ik kan weglopen,” zei Wietske. „Naar het Slik. Of naar de Vlaar, en dan met een schip...”
„En dan?” Vader kwam bij de tafel zitten. „Dan komt Steenhuis terug met de schout. Dan ben ik de molen kwijt, en Oma het huis, en Jelmer zijn vader.” Hij zei het niet gemeen. Hij zei het zoals hij zei dat het ging regenen. „Nee, Wiets. Je gaat. En je komt terug, als je kunt. En als je daar bent, hou je je oren open. Voor die toon van je.”
Ze keek hem verbaasd aan.
„Ik heb vanochtend bij het dijkhuis gestaan,” zei hij. „Ik heb verteld van de wellen. De dijkopzichter schreef het op. Toen kwam er een man van het Waterschap bij, en die zei dat het molgangen waren. Molgangen.” Hij snoof. „Ik woon al zesenveertig jaar in deze polder. Ik weet hoe een molgang eruitziet. Daar komt geen zout water uit.”
Ze pakte haar spullen in een linnen zak. Twee jurken, een schort, wollen kousen, haar kam. Het boekje met gedroogde bloemen dat ze van haar moeder had. Oma kwam binnen met een pakje in vetvrij papier.
„Kruidkoek,” zei ze. „En dit.”
Het was een sjaal, grijsblauw, met een rand van gebreide golfjes. Wietske kende hem niet.
„Van je moeder. Ze droeg hem naar de Keuring. Ik heb hem bewaard.” Oma sloeg hem om Wietskes nek en knoopte hem vast, zoals ze vroeger haar schoenveters had gestrikt. „Warm houden. Ik heb gehoord dat ze het daar koud krijgen.”
De volgende ochtend reed het zwarte rijtuig voor. Steenhuis stapte niet uit. De koetsier zette haar zak op het dak. Jelmer klampte zich aan haar vast tot vader hem zachtjes losmaakte. Teun stond aan de rand van het erf met zijn handen in zijn zakken en zei niets, maar toen ze instapte riep hij: „Ik hou de wellen bij! Ik schrijf je!”
Het rijtuig reed de dijkweg op. Wietske keek achterom tot de molen een stipje was. Toen keek ze naar voren.
Steenhuis zat tegenover haar, zijn staf op zijn knieën, zijn ogen dicht. Ze dacht dat hij sliep. Ze reden langs de Hamwaard, langs de Lage Meent, polders die bijna net zo diep lagen als de Kolker. En overal waar ze kwamen, hoorde ze de toon. Onder elke polder. Onder elke wei. Hij werd niet zwakker naarmate ze verder van huis kwamen. Hij werd sterker.
„Je hoort het nog steeds,” zei Steenhuis zonder zijn ogen te openen.
Ze schrok zo dat ze haar hoofd stootte tegen de wand.
„Het is beter als je dat voor je houdt,” zei hij. „In het Peilhuis praat niemand over dingen die er niet zijn.”