UDC
De Universele Decimale Classificatie (UDC) is een internationaal systeem om documenten op onderwerp te ordenen. Net als Dewey gebruikt UDC cijfers, maar het voegt tekens toe waarmee je onderwerpen kunt combineren. Het Nederlandse SISO, dat openbare bibliotheken gebruiken, is een vereenvoudigde afgeleide van de UDC.
Ontstaan
De UDC werd rond 1900 ontwikkeld door twee Belgen: Paul Otlet en Henri La Fontaine. Zij wilden een wereldwijde bibliografie maken van alles wat ooit was gepubliceerd, het Répertoire Bibliographique Universel, met miljoenen fichekaartjes. Daarvoor hadden ze een indeling nodig die fijner was dan die van Dewey. Ze vroegen toestemming om Dewey als basis te gebruiken en breidden het systeem flink uit. De eerste volledige uitgave verscheen in 1905.
La Fontaine kreeg in 1913 de Nobelprijs voor de Vrede, vooral voor zijn werk voor internationale samenwerking. Otlet wordt wel gezien als een voorloper van het idee achter internet, omdat hij al vroeg dacht over het koppelen van informatie.
Hoe UDC werkt
UDC kent tien hoofdklassen, van 0 tot 9. Klasse 4 is sinds de jaren zestig leeg; de onderwerpen daarvan zijn verplaatst. Onderwerpen worden verder onderverdeeld met cijfers, waarbij na elke drie cijfers een punt staat om het leesbaar te houden, zoals 821.112.5.
Het bijzondere zit in de hulptekens:
| Teken | Functie | Voorbeeld |
|---|---|---|
| + | Twee onderwerpen samen | 'Wiskunde en natuurkunde' |
| / | Een reeks onderwerpen | 'Van onderwerp A tot onderwerp C' |
| : | Een relatie tussen onderwerpen | 'Statistiek toegepast op geneeskunde' |
| (...) | Plaats | Een aanvulling voor Nederland of een andere regio |
| "..." | Tijd | Een aanvulling voor een eeuw of jaar |
| =... | Taal | De taal van het document |
Zo kun je een boek over de geschiedenis van de landbouw in Nederland in de negentiende eeuw heel precies beschrijven met één code. Die precisie maakt UDC populair bij gespecialiseerde en wetenschappelijke bibliotheken.
Beheer vanuit Den Haag
De UDC wordt beheerd door het UDC Consortium, een internationale organisatie die gevestigd is in Den Haag. Het consortium houdt het schema bij en geeft licenties uit aan bibliotheken en uitgevers. Het schema is in tientallen talen vertaald.
UDC in de praktijk
UDC wordt wereldwijd in veel landen gebruikt, vooral in Europa, bijvoorbeeld in Belgische en Oost-Europese bibliotheken. In Nederland kom je UDC zelf minder vaak tegen dan SISO. Je ziet het wel terug in de opbouw van SISO, dat dezelfde decimale logica volgt maar zonder de ingewikkelde hulptekens, zodat de signatuur op een boekrug kort en leesbaar blijft. In een wetenschappelijke bibliotheek of documentatiecentrum kun je UDC-codes nog tegenkomen in de catalogus.
Veelgestelde vragen
Is UDC hetzelfde als Dewey?
Nee. UDC is van Dewey afgeleid, maar is uitgebreider en kan onderwerpen combineren met tekens. De nummers lopen daardoor uiteen.
Waarom is klasse 4 leeg?
De onderwerpen van klasse 4, taalkunde, zijn in de jaren zestig samengevoegd met klasse 8, literatuur. Klasse 4 is vrijgehouden voor toekomstige uitbreiding.
Gebruikt een openbare bibliotheek UDC?
Meestal niet rechtstreeks. Nederlandse openbare bibliotheken gebruiken SISO, een vereenvoudigde versie die op UDC is gebaseerd.
Bijgewerkt: