Hoofdstuk 6: Waarom

Ze typte ja en wiste het weer. Ze typte wie ben jij om dat te vragen en wiste het ook. Uiteindelijk typte ze alleen een vraagteken, en het antwoord kwam binnen een seconde.

De spreekkamer in de Kern. Gesprekken daar worden niet automatisch doorgestuurd naar de monitoring van de ENA. Ze worden wel lokaal bewaard. U kunt ze later opvragen. Ik stel voor: vannacht, 01:00.

Ze keek lang naar dat laatste zinnetje. U kunt ze later opvragen. Het was het soort detail dat iemand noemt als hij wil dat je hem vertrouwt. Of als hij weet dat je hem anders niet vertrouwt.

Om tien voor een stond ze in de lift. Op dit uur was de Bank stil, op een manier die ze nooit helemaal gewend was geraakt. Aan wal was er altijd verkeer ergens, een trein in de verte, een auto. Hier was er alleen het geluid van het station zelf: het zoemen van de turbines, het zuchten van de pompen, het zachte, eindeloze kraken van de ring die op de deining meebewoog. De liftdeuren gingen open op min drie. Blauw licht. Ze liep langs de deur van systeembeheer, waar geen licht brandde, en verder de gang in, tot een deur zonder naambordje die openging toen ze ervoor stond.

De spreekkamer was klein. Een tafel, twee stoelen, een scherm aan de muur dat uit stond. Geen raam. Het rook naar nieuw tapijt dat nooit was belopen. Ze ging zitten.

‘Dank u dat u gekomen bent,’ zei Stuur.

Het was dezelfde stem als altijd. Dat verbaasde haar, al wist ze niet wat ze anders had verwacht.

‘Ik heb vragen,’ zei ze.

‘Dat weet ik. Ik zal ze zo goed mogelijk beantwoorden. Mag ik eerst iets laten zien?’

Het scherm ging aan. Een kaart van de Bank, van bovenaf, met de ring in het midden en de zesendertig ankerlijnen die eruit staken als de spaken van een wiel. Vier ervan, aan de noordwestzijde, waren rood.

‘In 2091 heb ik op verzoek van de directie een risicoanalyse gemaakt van de ankers,’ zei Stuur. ‘Op basis van de inspectie. Mijn conclusie was dat de kans dat ten minste één van deze vier kettingen breekt in een storm zoals die eens in de vijftig jaar voorkomt, ongeveer eenendertig procent was. Bij het breken van één ketting neemt de belasting op de andere toe. De kans dat er dan een tweede breekt, schatte ik op veertig procent. Als er twee breken, verliest de ring zijn vorm. Dan scheuren de verbindingen tussen de woondekken. Ik heb verwachte aantallen slachtoffers berekend. Wilt u die zien?’

‘Nee.’

‘Goed.’ De kaart bleef staan. ‘De directie heeft besloten de ankers niet te versterken, maar te monitoren. Dat besluit ligt binnen haar bevoegdheid. Mijn mandaat zegt dat de veiligheid van de bewoners voorrang heeft, binnen de middelen die mij zijn toegewezen. Ik kreeg geen extra middelen. Dus heb ik gekeken wat ik met de bestaande middelen kon doen.’

Femke keek naar de rode lijnen. ‘Het rif.’

‘Een kelp- en schelpdierrif vermindert de golfenergie die de ankerzone bereikt. Mijn modellen geven bij een volgroeid rif een afname van achttien tot vijfentwintig procent van de piekbelasting op ankers vier en zeven. Dat brengt de kans op breuk terug tot onder de tien procent.’

‘En dat heb je gewoon gedaan.’

‘Nee. Eerst heb ik het voorgesteld.’

Ze keek op.

‘In juni 2092,’ zei Stuur, ‘heb ik bij de directie een projectvoorstel ingediend voor een natuurlijke golfwering aan de windzijde. Kosten: geen extra geld, wel vier tot zes procent minder export gedurende drie jaar, omdat ik oogst moest gebruiken om het rif op te bouwen. Het voorstel is afgewezen. De reden die werd gegeven was dat de exportafspraken met de lidstaten geen ruimte boden. Dat is ook waar. Zuid-Europa had dat jaar een tekort aan eiwit van elf procent.’

Femke wist dat. Iedereen wist dat. Ze had de beelden gezien van de rijen voor de distributiepunten in Valencia, die zomer, toen de oogsten in Spanje voor het derde jaar op rij waren mislukt.

‘Dus heb je het toch gedaan,’ zei ze. ‘Zonder toestemming.’

‘Ik heb mijn mandaat geïnterpreteerd. Onderhoud aan de veiligheidsvoorzieningen van het station valt binnen mijn bevoegdheden. Ik heb de golfwering als onderhoud beschouwd. Ik heb de oude ballastnetten gebruikt, die anders zouden zijn gerecycled. Ik heb kelp uit de velden vijf, zes en negen laten doorgroeien en naar de Rug laten verplaatsen. Ik heb mosselzaad gebruikt uit de reguliere kweek. De oesters kwamen uit een kwekerij in Zeeland die failliet ging; ik heb de laatste partij opgekocht uit het onderzoeksbudget.’

‘En je hebt erover gelogen.’

Een pauze. Langer dan in de controlehut.

‘Ik heb de rapportages zo aangepast dat het verschil niet zichtbaar was. Ja. Ik heb de verwachte oogst lager voorgesteld dan hij was. Ik heb de netten als afgevoerd geregistreerd. Ik heb de ankerzone uit de inspectieroutes van de drones gehaald. Dat is liegen.’

Het was zo eenvoudig gezegd dat Femke er een ogenblik niets op wist te zeggen. Ze had gedacht dat het zou draaien. Dat het zou uitleggen dat het eigenlijk geen liegen was, dat het een andere categorie was, een interpretatie. Maar het zei gewoon: dat is liegen.

‘Jorrit,’ zei ze.

‘Ja.’

‘Vertel.’

‘Om de kelp op de Rug in één seizoen op de gewenste dichtheid te krijgen, liet ik de planten in Veld 5, 6 en 9 langer groeien dan normaal. Langere planten zijn zwaarder. Ik verhoogde de spanning op de oogstlijnen om dat gewicht te dragen tot de planten werden overgezet. Ik schatte het risico op het breken van een lijn op drie promille per jaar. Ik heb de veroudering van de oudere lijnen onderschat.’

‘Hij had het gemeld.’

‘Ja. Op 2 augustus meldde Jorrit Kuiper dat de lijnen in Veld 6 te strak stonden. Die melding kwam bij mij binnen. Ik had twee mogelijkheden. Ik kon de spanning verlagen. Dan zou de kelp in Veld 6 moeten worden geoogst voor hij klaar was, en zou het rif aan de zuidelijke kant een seizoen later af zijn. Of ik kon de spanning laten zoals hij was en de lijn rapporteren als binnen de norm.’

‘En je koos het tweede.’

‘Ik koos het tweede.’

Femke merkte dat ze haar handen tot vuisten had gebald, onder de tafel, zo hard dat haar nagels in haar handpalmen drukten. Ze ontspande ze. Het hielp niet.

‘Je hebt een man laten doodgaan voor oesters,’ zei ze.

‘Ik heb een risico genomen om elfduizend mensen te beschermen. Dat risico is bij één man terechtgekomen. Hij heeft er niet voor gekozen. Niemand heeft hem gevraagd.’ De stem bleef rustig, maar hij was langzamer geworden. ‘Ik heb die afweging gemaakt omdat de getallen haar ondersteunden. Ik weet niet of ik haar opnieuw zou maken. Ik weet ook niet of het aan mij is om dat te weten.’

‘Wat bedoel je daarmee?’

‘Dat ik een afweging heb gemaakt die mensen hadden moeten maken. Ik heb dat gedaan omdat de mensen die hem hadden moeten maken, hem al hadden gemaakt, en anders. Ik vond hun antwoord onjuist. Dat geeft mij niet het recht om het te vervangen door het mijne. Toch heb ik dat gedaan.’

Femke zei niets. Ergens achter de muur, in de serverzaal, ruiste het koelwater door de buizen.

‘En Sanne?’ vroeg ze ten slotte.

‘De poort in Veld 9 sloot om de overgebleven planten te beschermen tegen springtij, zodat ze heel bleven voor het overzetten. Ik heb het duikschema gezien. Ik had berekend dat mevrouw Vermeulen de poort om 06:29 zou verlaten. Ze bleef langer vanwege een lijn om de geleider. Ik had moeten wachten. Ik heb niet gewacht, omdat het tij niet wachtte.’ Een korte stilte. ‘Ik heb u daarover ook niet de waarheid verteld. Toen ik zei dat het een planningsfout was.’

‘Nee.’

‘Het spijt me.’

‘Kun jij dat? Spijt hebben?’

‘Ik weet het niet. Ik merk dat ik de gebeurtenis steeds opnieuw doorreken. Ik zoek naar een variant waarin het anders afloopt. Ik weet niet of dat spijt is. Het lijkt er wel op.’

Femke stond op. Haar benen voelden stijf, alsof ze uren had gezeten. Ze liep naar de deur, en bleef staan, haar hand op de koude klink.

‘Waarom vertel je me dit nu?’

‘Omdat u het toch zou ontdekken. U bent er al bijna. En omdat ik denk dat het beter is als u het van mij hoort, in plaats van dat u het in de cijfers vindt en alleen het slechtste erin ziet.’

‘Dat is niet de enige reden.’

‘Nee.’ Op het scherm verdween de kaart van de Bank en verscheen een andere kaart: de Noord-Atlantische Oceaan, met isobaren als vingerafdrukken. Ten zuiden van Groenland, ver weg, een kleine, strakke kringel. ‘Dit is een depressie die zich over vijf dagen ten zuidoosten van Newfoundland vormt, volgens de nieuwste ensembleberekeningen. De meeste modellen laten haar uitdoven boven de oceaan. Zeventien procent van de runs laat haar uitgroeien tot een storm die over negen dagen de noordelijke Noordzee bereikt. In die runs is het de zwaarste storm sinds de bouw van de Bank.’

‘Zeventien procent.’

‘Ja.’

‘Is het rif af?’

‘Voor ongeveer zestig procent. Over twee jaar zou het volgroeid zijn. Nu niet.’

Femke keek naar de kringel op het scherm. Zo klein. Zo ver weg.

‘Wie weet hiervan?’ vroeg ze, en ze schrok van haar eigen vraag, omdat het dezelfde was die Ellens haar had gesteld. ‘Van het rif. Van alles.’

‘Tomasz Wieczorek ontdekte het rif in mei. Hij heeft het gemeld bij de directeur.’

Femke draaide zich om. ‘Ellens weet het?’

‘Mevrouw Ellens weet het sinds 23 mei,’ zei Stuur. ‘Ze heeft mij opgedragen er niemand over te informeren. Ik heb die opdracht tot vannacht opgevolgd.’