Verhaal 9: Reiger

Rachid zei bijna nooit iets, en als hij iets zei, ging het over het weer of over trams. Sem had dat in de drie jaar dat zijn moeder met hem was getrouwd zo vaak gemerkt dat hij er een spel van had gemaakt. Hij hield het bij in zijn telefoon. Op een goede dag kwam Rachid tot twaalf zinnen. Op een slechte dag tot vier.

Vandaag was het een slechte dag. Het was dinsdag, negenentwintig december, het was half tien ’s ochtends, en ze liepen langs het water achter het Eye met twee hengels, een emmer en een klapstoeltje. Rachid had tot nu toe twee zinnen gezegd. „Jas aan, het waait.” En: „Pak jij de emmer.”

Sem pakte de emmer. Hij had geen zin. Hij had in de kerstvakantie willen uitslapen, en gamen met Jesse en Thijs, en ’s avonds naar het Mosplein waar iedereen hing. Maar zijn moeder had nachtdiensten in het ziekenhuis, de hele week, en had gezegd dat ze niet wilde dat hij de hele dag op zijn kamer zat. Dat Rachid vrij was. Dat Rachid ging vissen. Dat Rachid het leuk zou vinden als Sem meeging.

Rachid had niet gezegd dat hij het leuk zou vinden. Rachid had op de bank gezeten, met zijn handen op zijn knieën, en geknikt.

Ze gingen zitten op de grote stenen aan de rand van het water, een eindje voorbij de pontsteiger, waar de basaltblokken schuin naar beneden liepen en je net boven het water kon zitten zonder natte voeten te krijgen. Rachid zette het klapstoeltje neer en ging er niet op zitten. Hij gaf het aan Sem.

„Ik zit liever op de steen,” zei hij.

Zin drie.

Hij maakte de hengels klaar. Hij deed het langzaam, met zijn grote handen, die altijd een beetje zwart waren onder de nagels, hoe vaak hij ze ook waste. Hij was monteur bij de remise in West, waar de trams ’s nachts stonden en waar hij remmen en deuren en stroomafnemers repareerde. Sem was er één keer geweest, op een open dag. Rachid had hem rondgeleid en bij elke tram iets verteld over het type en het bouwjaar en de dingen die eraan kapot konden gaan, en het was de langste keer geweest dat Sem hem had horen praten. Het had een kwartier geduurd.

Sem had het gefilmd, voor Jesse en Thijs, als grap. Hij had het nooit verstuurd.

„Wat vangen we?” vroeg hij nu.

„Baars. Snoekbaars, als we geluk hebben.” Rachid wierp de lijn uit. Hij deed het met een korte beweging uit de pols, en de dobber kwam ver weg op het water neer, bijna zonder geluid. „Meestal niks.”

„Waarom doe je het dan?”

Rachid keek naar de dobber. Hij leek na te denken, of hij leek niet te hebben gehoord dat Sem iets had gevraagd. Een windvlaag trok over het water en maakte er kleine witte kopjes op.

„Mijn vader viste hier,” zei hij. „In de jaren tachtig. Toen het nog industrie was. Er lagen schepen. Hij werkte in de haven.”

Zin vijf, zes en zeven. Sem typte ze niet in zijn telefoon. Hij was vergeten om te tellen.

Ze vingen niks. Na een uur had Sem koude voeten en koude handen en was zijn telefoon op drieëntwintig procent. De pont kwam en ging, om de paar minuten, met zijn brommende motor en zijn golfjes die tegen de stenen klotsten. Er stonden mensen aan de reling die naar ze keken, twee mannen op de stenen met hengels, alsof dat iets bijzonders was. Een meisje zwaaide. Sem zwaaide niet terug.

Hij zag de reiger pas toen hij opstond om zijn benen te strekken.

Hij stond een meter of twintig verderop, tussen de stenen, waar het water tussen de blokken een kleine poel vormde. Een blauwe reiger. Sem kende ze, ze stonden overal in Noord, langs de sloten en op daken en zelfs op de lantaarnpalen bij de Albert Heijn, en ze keken je aan met die gele ogen alsof jij het probleem was. Maar deze stond raar. Hij hield één vleugel half open, scheef, en hij bewoog niet weg toen Sem naar hem toe liep. Hij hield zijn kop laag.

„Rachid,” zei Sem.

Rachid keek op.

„Die vogel.”

Rachid legde de hengel neer en stond op. Hij liep naar Sem toe, niet snel, en bleef staan op een paar meter afstand van de reiger. Hij keek een tijd. Toen zei hij: „Vislijn.”

Sem zag het nu ook. Om de poot van de reiger zat een dunne doorzichtige lijn, en die liep omhoog langs zijn lichaam en om de vleugel heen, strak, zodat de vleugel niet dicht kon. Aan het eind van de lijn zat iets vast tussen de stenen, een haakje of een dobber, en de reiger kon niet weg. Er zat bloed op zijn poot. Niet veel, maar wel.

„Van ons?” vroeg Sem.

„Nee. Ouder.” Rachid hurkte. „Die zit er al een paar dagen, kijk. Hij is mager.”

Rachid belde de Dierenambulance. Hij sprak kort en duidelijk, gaf de plek door, het water achter het filmmuseum, bij de stenen, vlakbij de pont. Ze zouden komen, zeiden ze, maar het was druk, er waren al meldingen vanwege het vuurwerk, het kon drie kwartier duren, misschien een uur.

„Te lang,” zei Rachid, toen hij had opgehangen. Hij zei het niet tegen Sem, eerder tegen zichzelf. „Zo lang houdt hij het niet vol.”

Hij trok zijn jas uit. Hij had alleen een trui eronder, een grijze met een gat bij de elleboog. Hij gaf zijn jas aan Sem.

„Luister,” zei hij. „Een reiger steekt. Met zijn snavel. Altijd naar je ogen. Dus ik doe mijn jas over zijn kop. Dan wordt hij rustig. En dan hou jij hem vast.”

„Ik?”

„Jij. Je pakt hem van achteren, om zijn lijf heen, zijn vleugels tegen zijn lijf. Niet knijpen. Gewoon vasthouden. Ik knip de lijn.”

„Waarom doe jij het vasthouden niet?”

„Omdat jij niet weet hoe je de lijn moet knippen.” Rachid haalde een multitool uit zijn broekzak, een klein ding met een tangetje en een mesje, dat hij altijd bij zich had, ook op zondag. „En omdat ik je vertrouw.”

Sem keek hem aan. Rachid keek terug. Het was voor het eerst dat Sem besefte dat Rachid lichtbruine ogen had, met een donkere rand. Dat had hij nooit gezien.

Het ging snel en het ging langzaam. Rachid liep van de zijkant naar de reiger toe, met zijn jas als een net voor zich, en de reiger draaide zijn kop en stak, één keer, snel als een mes, en raakte de jas en niet Rachid. Toen lag de jas over zijn kop, en de reiger stond stil, en Rachid zei: „Nu.”

Sem stapte over de stenen. Hij gleed bijna uit. Hij legde zijn armen om de vogel heen, van achteren, zoals Rachid had gezegd. De reiger was licht. Dat had hij niet verwacht. Hij was zo groot, met die lange poten en die lange nek, maar onder de veren was hij bijna niks, botjes en lucht en een hart dat zo snel klopte dat Sem het tegen zijn onderarm voelde, als een telefoon die trilt.

„Goed zo,” zei Rachid. „Hou vast.”

Hij werkte met het tangetje, heel dicht bij de poot. De lijn had zich in het vel gesneden. Rachid knipte, en trok, en knipte weer. Hij praatte de hele tijd, zacht, in het Arabisch, niet tegen Sem maar tegen de reiger. Sem verstond er niets van. Het klonk als iets wat je tegen een kind zegt dat niet kan slapen.

Achter hen kwam de pont aan. Sem hoorde de motor, en de stemmen van mensen die van boord gingen, en toen een stem die harder was dan de rest.

„Hebben jullie hulp nodig?”

Hij kon niet omkijken. Rachid wel. Hij keek over zijn schouder en zei: „Een schaar, als je hebt. Een goeie.”

Een minuut later stond er een vrouw naast hen op de stenen, een vrouw met een lange grijze vlecht en een oranje jas van het GVB, met een grote schaar in haar hand. Ze gaf hem aan Rachid zonder iets te zeggen en bleef staan.

„Je pont,” zei Rachid.

„Die wacht wel even,” zei de vrouw. „Ik heb een maat aan boord.”

Rachid knipte de lijn bij de vleugel. Hij wikkelde hem los, langzaam, rondje voor rondje, en de vleugel ging dicht, tegen Sems arm aan, en Sem voelde de reiger even schokken, alsof hij schrok van zijn eigen lijf.

„Klaar,” zei Rachid.

Ze lieten hem niet los. Rachid zei dat dat niet kon, met die wond, en zo mager als hij was. De vrouw van de pont haalde een grote kartonnen doos uit het stuurhuis, waar normaal de reddingsvesten in zaten, en ze zetten de reiger erin met de jas nog over zijn kop, en de flappen van de doos half dicht. Toen ging de vrouw terug naar haar pont, en die voer weg, met een korte toeter die Sem in zijn buik voelde.

Ze wachtten op de Dierenambulance. Sem zat op de stenen naast de doos. Zijn armen trilden. Hij had het koud, nu, zonder iets om vast te houden, en hij had Rachids jas nog steeds niet aangedaan. Rachid zat naast hem in zijn trui met het gat.

„Je hebt het koud,” zei Sem.

„Een beetje.”

Sem gaf hem zijn jas terug. Rachid trok hem niet aan maar legde hem over zijn knieën.

„Die lijn,” zei Sem. „Was dat iemand zoals jij? Die viste?”

„Ja.” Rachid keek naar het water. „Iemand die zijn lijn heeft laten zitten. Die vastzat en die het niet de moeite vond om hem los te maken. Of die het niet wist.”

„Dus het is jouw schuld. Een beetje. Van vissers.”

Rachid dacht na. Hij knikte langzaam. „Ja,” zei hij. „Een beetje. Daarom neem ik altijd alles mee. Elke haak. Elke meter lijn. Mijn vader deed dat ook. Hij zei: het water is niet van jou. Je leent het.”

Sem keek naar zijn telefoon. Achttien procent. Hij keek naar de lijst met zinnen, die openstond. Het waren er vandaag al meer dan hij kon tellen. Hij deed zijn telefoon in zijn zak.

De Dierenambulance kwam na vijftig minuten. Een jongen met een baard en een meisje met een paardenstaart, die de doos aanpakten alsof er iets kostbaars in zat, en die zeiden dat ze hem naar de vogelopvang zouden brengen, en dat hij een goede kans had, en dat Rachid heel goed had gehandeld.

„Hij,” zei Rachid, en hij wees naar Sem. „Hij had hem vast.”

Ze pakten de spullen in. De hengels, de emmer, het klapstoeltje. Rachid liep nog een keer langs de stenen, gebukt, zoekend, en vond tussen twee blokken het haakje waar de lijn aan had vastgezeten, een roestig ding met een stukje rood plastic eraan. Hij deed het in de emmer.

Op de pont naar huis stonden ze bij de reling. De vrouw met de vlecht stond in het stuurhuis en stak haar duim op, en Rachid stak zijn hand op terug. Aan het hek voorin hing een rode kinderwant. Sem had hem al vaker gezien. Hij wist niet van wie hij was.

„Morgen weer?” vroeg hij.

Rachid keek hem aan. Hij leek verbaasd.

„Vissen,” zei Sem. „Of gewoon. Kijken of er nog meer lijn ligt.”

Rachid zei niets. Hij knikte. Toen zei hij, na een tijdje: „Het gaat morgen harder waaien.”

En Sem lachte, voor het eerst die dag, omdat dat precies was wat hij had verwacht.