Hoofdstuk 12: Een nieuw peil

Het eerste wat terugkwam, was het tikken van de klok.

Wietske lag in een bedstee die ze niet kende, onder een dekbed dat naar lavendel rook, en ze hoorde iets. Tik. Tik. Tik. Het kwam van rechts, heel ver weg, alsof het door een dikke muur heen moest. Ze draaide haar hoofd. Aan de muur hing een staartklok met een geschilderde boot op de wijzerplaat. De slinger zwaaide. Tik.

Ze begon te huilen, en ze hoorde zichzelf niet huilen, maar de klok hoorde ze wel.

Ze had drie dagen geslapen, vertelde Oma haar later. Ze schreef het op een leitje, want praten ging nog niet goed. Ze waren in het huis van de Brakels, op de terp van Rietkerk, omdat het molenhuis tot aan de vensterbanken in het zoute water stond. Vader had haar zelf de Slaperdijk af gedragen, door de Kolk, door het water tot aan zijn borst. Ze was zo koud geweest dat de dokter uit de Hamwaard eerst had gedacht dat ze dood was.

Je hebt drie dagen gerild, schreef Oma. Toen ben je gestopt met rillen en ben je warm geworden. Toen wisten we dat het goed kwam.

Het gehoor kwam langzaam terug. Eerst de klok. Toen de kachel, het knappen van de turf. Toen Jelmer, die op de rand van de bedstee zat en zo hard „Wiets!” brulde dat Oma hem de kamer uit joeg. Aan de rechterkant kwam bijna alles terug: niet zo scherp als vroeger, een beetje gedempt, alsof er altijd een lap stof tussen zat, maar ze kon praten en luisteren als ze het hoofd naar je toe draaide.

Aan de linkerkant kwam niets terug.

Ze probeerde het te begrijpen. Ze lag naar het plafond te kijken en dacht: zo is het nu. Het voelde niet als verdriet, niet echt. Meer als een kamer in een huis waar je nooit meer in kunt, maar waar je wel elke dag langs loopt.

En het water?

Ze durfde het een hele week niet te proberen. Toen ze eindelijk op kon staan, liep ze met Oma's stok naar buiten, naar het slootje achter het huis van de Brakels. Ze ging op haar knieën zitten in het berijpte gras. Ze hield haar adem in.

Het slootje zong in kleine terts.

Zachter dan vroeger. Verder weg. Maar het zong, dun en tevreden, zoet water dat stillag en niets te doen had. En daaronder, heel diep, zo zacht dat ze het eerder voelde dan hoorde, was er nog iets. Niet de brul van de stormnacht. Niet het orgel. Een rustig, traag geluid, op en neer, op en neer.

Het klonk als ademhalen.

Ate Kroes leefde. Hij lag in het huis van weduwe Pals bij de kerk, omdat zij had gezegd dat ze geen schapen had om te verzorgen en dus net zo goed een oude man kon verzorgen. Hij hoorde niets meer, helemaal niets, zelfs geen klok. Maar toen Wietske hem bezocht en ging zitten, pakte hij haar hand en legde die plat op de vloer.

„Voel je dat?” zei hij, veel te hard.

Ze knikte.

„Het is niet weg,” zei Ate. „Het Ondermeer. Het zal nooit helemaal weg zijn. Er zit honderdtachtig jaar zee onder dit land. Maar het ademt nu. Het heeft een uitweg.” Hij tikte op haar knokkels. „Zolang iemand elke maand bij laagwater die sluis opendoet, en iemand het roept. Elke maand. Niet één keer. Water vergeet niet.”

„Ik doe het,” zei Wietske.

Ate keek naar haar mond, en toen glimlachte hij door zijn baard heen.

„Ik weet het, meisje. Ik las het al op je gezicht voordat je het zei.”

Het nieuws uit Hoogsloot kwam met Teun, die het van de schipper van de turfpraam had, die het van een visboer had, die het in de herberg aan de haven had gehoord. Het klopte allemaal, bleek later.

Er was een noodvergadering van het Waterschap geweest, twee dagen na het springtij. Meester Oene Dykstra had het boek van de Peilput op tafel gelegd en het van de eerste tot de laatste bladzijde voorgelezen. Dat had vijf uur geduurd. Niemand was weggegaan. Daarna was Peilmeester Gerolf Steenhuis opgestaan. Hij had gezegd dat hij de diepe toon al hoorde sinds zijn vijfendertigste. Dat hij de kom uit de Peilput expres had meegenomen naar de Keuringen in de laagste polders, elk jaar, om te kijken of er een kind was dat hem ook kon horen. Dat hij gehoopt had dat het niet zou gebeuren. En dat hij, toen het in Rietkerk eindelijk gebeurde, niet had geweten wat hij moest doen, behalve hetzelfde wat hij altijd had gedaan: zeggen dat het er niet was.

„Hij zei dat hij op de Lange Bant stond,” vertelde Teun, „en dat hij in het licht van de fakkels de grond van de Kolk zag koken. En toen hoorde hij Oene opzijzingen. En toen dacht hij: ik kan niet meer doen alsof ik het niet hoor.”

Machteld Ravestein was dezelfde avond afgetreden. Ze had niet tegengesproken, zeiden ze. Ze had haar ambtsketen op tafel gelegd en was naar huis gegaan.

„En nu?” vroeg Wietske.

„Nu wordt er een nieuw Waterschap gekozen. Niet alleen door de wachters. Ook door de polders.” Teun grijnsde. „Raad eens wie Rietkerk heeft voorgedragen.”

Ze hoefde het niet te raden. Ze zag het aan zijn gezicht.

Haar vader zat op de dijk toen ze hem vond, op een middag in januari. Hij keek uit over de Kolk.

Het was geen weiland meer. Het water was gezakt, maar het land was zout geworden, en het gras ging al dood. Over een paar jaar, zei Ate, zou er zeekraal groeien, en lamsoor, en zouden de kluten en wulpen er hun nesten maken. Midden in de Kolk stond De Zwaluw, met zijn voeten in het slik en zijn wieken stil. Het molenhuis was leeggehaald. De meubels stonden in de schuur van de Brakels. Het molenboek lag op vaders knieën.

Ze ging naast hem zitten, aan zijn rechterkant, zodat ze hem kon horen.

„Ze willen dat ik in het Waterschap kom,” zei hij. „Een molenaar. Stel je voor.”

„Ga je?”

Hij sloeg het molenboek open. Op de laatste bladzijde stond, in zijn grote, hoekige letters, de stand van de afgelopen week. Niet van De Zwaluw, want die draaide niet meer. Van De Kraai, de molen aan de oostkant van de polder, die nu het werk deed.

Vier uur per dag.

„Vier uur,” zei vader. „Net als twintig jaar geleden.” Hij sloot het boek. „Ik ga. Iemand moet ze vertellen hoe een molgang eruitziet.”

Wietske lachte. Het was de eerste keer sinds de sluis.

„En De Zwaluw?”

Vader keek naar zijn molen. Hij keek er lang naar.

„Die laat ik staan,” zei hij. „Als een peilpaal. Zodat iedereen kan zien waar het land vroeger lag.” Hij legde een hand op haar schouder. „En jij?”

Ze had erover nagedacht. Een hele maand lang, in bed, aan tafel, bij het slootje.

De Waterplicht was veranderd. Femke had het geschreven, in een lange brief vol doorhalingen en inktvlekken. Kinderen die het water hoorden, werden nog steeds gekeurd, maar ze mochten zelf kiezen of ze naar het Peilhuis gingen. Er werd een nieuw lokaal ingericht, aan de kant van de Spuikom. En op de muur, onder de drie oude wetten, had Oene met zijn eigen handen een vierde gehakt.

Wat je loslaat, vindt zijn weg.

Ze willen dat jij het komt leren, had Femke geschreven. Aan de nieuwe novicen. Opzijzingen. Roepen. Oene zegt dat hij te oud is om het nog goed te leren, en ik ben te bekakt om het uit te leggen. Kom in het voorjaar, Kolkerpolder. Ik bewaar het bed naast het mijne.

„Ik ga terug,” zei Wietske. „In april. Maar niet voor altijd. En ik kom elke maand naar huis, voor de sluis.”

Vader knikte. Hij zei niets. Dat was ook niet nodig.

In maart liep ze met Jelmer over de Slaperdijk naar het sluishuisje. Het was laagwater. De wind kwam uit het zuidwesten, zacht, en rook voor het eerst dat jaar naar iets wat groeide. Teun was er al, met zijn vader en de nieuwe ketting, die blonk in de zon.

Jelmer droeg haar moeders sjaal. Hij had hem gevraagd, en ze had hem gegeven.

„Hoor je het?” vroeg hij, toen ze bovenaan stonden.

Ze knielde op de stenen trap en legde haar hand op de natte steen. Onder haar, diep onder de klei, ademde het Ondermeer. Op en neer. Rustig. Wachtend.

„Ja,” zei ze. „Het is er.”

„Wat zegt het?”

Ze dacht na. Ze had het water haar hele leven gehoord, en ze had nooit gedacht dat het iets zei. Het zong. Het bromde. Het duwde en trok en zocht zijn weg. Maar nu, met haar ene oor tegen de wind en haar hand op de steen, dacht ze dat ze het misschien voor het eerst begreep.

„Het zegt dat het eruit wil,” zei ze. „Niet om ons kwaad te doen. Gewoon omdat het ergens heen moet.”

Ze knikte naar Teun. De kettingen spanden zich. De deur van de Moddersluis zwaaide open, soepel nu, zonder gekraak.

Wietske deed haar mond open en riep.