Hoofdstuk 6: Soep voor Bram

Toen Noor de volgende ochtend beneden kwam, stond er een pan op het fornuis. Een grote, emaille pan met een deukje in de zijkant. Het hele huis rook naar erwtensoep.

„Voor ontbijt?" vroeg Daan verbaasd.

„Niet voor jullie", zei oma. Ze stond met haar rug naar hen toe en roerde. „Voor Bram."

Noor bleef in de deuropening staan. Ze had de halve nacht wakker gelegen en de andere helft had ze naar gedroomd. Over trappen die onder haar voeten verdwenen. Over oma's gezicht.

„Oma", begon ze. „Het spijt me. Echt. Ik had niet—"

„Ik weet het." Oma draaide zich om. Haar ogen waren rood aan de randen, maar ze glimlachte een klein beetje. „Ik heb ook nagedacht. Ik was boos, Noor, en dat mocht. Maar ik was vooral geschrokken. Als jou iets was overkomen in die toren... Dat had ik mezelf nooit vergeven."

Ze zette het deksel op de pan en wikkelde er een theedoek omheen.

„Zeggen dat het je spijt is één ding", zei ze. „Laten zien dat het je spijt is, is iets anders. Jullie brengen deze soep naar Bram. Jullie bieden je excuses aan. En daarna luisteren jullie, als hij iets wil vertellen. En als hij niks wil vertellen, dan komen jullie gewoon naar huis."

„Waarom soep?" vroeg Daan.

Oma gaf hem de pan aan. Hij was zwaar en warm. „Omdat Bram nooit warm eet als niemand het voor hem maakt", zei ze. „Al jaren niet."

Noor keek oma aan. Er was iets in de manier waarop ze dat zei. Alsof ze het al heel lang wist. Alsof ze dit al heel vaak had gedaan.

Maar oma had zich alweer omgedraaid en begon de afwas te doen.

Het huisje van Bram stond achter de kerk, aan een smal straatje met keien. Het had groene luiken en een voordeur die zo laag was dat een volwassene moest bukken. In het raam stond een scheepje in een fles. Op de stoep stond de zwarte fiets met het spatbord van ijzerdraad.

Noor klopte. Er gebeurde een hele tijd niets. Toen ging de deur op een kier open.

„Zo", zei Bram. Hij keek naar Noor, naar Daan, en naar de pan in Daans armen.

„Van oma", zei Daan. „Erwtensoep."

„En wij komen sorry zeggen", zei Noor. Ze had onderweg bedacht wat ze wilde zeggen, en het was een heel verhaal geworden. Maar nu ze voor hem stond, bleef er bijna niets van over. „Ik had niet naar binnen mogen gaan. Niet in de toren en niet in uw boek. Dat was van u. Het spijt me."

Bram keek haar lang aan met zijn lichtblauwe ogen. Toen zuchtte hij, en de deur ging verder open.

„Wil heeft er zeker weer te veel spek in gedaan", bromde hij. „Kom maar binnen. Voeten vegen."

Binnen was het klein en warm en heel netjes. Er stond een kachel die tikte. Er hingen kaarten van het wad aan de muur, net zulke als op de zolder bij oma, met lijnen en stippen en getallen. Op de schoorsteenmantel stonden foto's. Een vuurtoren in de sneeuw. Een groep mannen met petten. En een jongen met slordig haar en een grote grijns, die een emmer vol garnalen omhoog hield alsof het een prijs was.

Bram zette drie diepe borden op tafel. Hij schepte soep op, voor hen allemaal, en ging zitten. Een tijdje aten ze zonder iets te zeggen. De soep was zo dik dat de lepel er bijna in bleef staan.

„Dat is Wouter", zei Bram ineens. Hij knikte naar de foto. „Jullie weten het al, denk ik. Van de krant."

Noor knikte. Ze durfde niets te zeggen.

„Hij was zestien. Ik was zevenentwintig en ik werkte in de toren, bij de oude wachter. Wouter vond dat het mooiste wat er was. Hij kwam elke avond boven zitten. Kende alle schepen. Wist precies wanneer het water kwam." Bram roerde in zijn soep. „Die dag zat hij met zijn fuiken op het wad, bij de Hoge Plaat. Dat deed hij vaker. Hij wist wat hij deed. Maar de storm kwam eerder dan ze hadden voorspeld. En toen viel de stroom uit. Op het hele eiland. Ook in de toren."

„Was er geen reservelamp?" vroeg Daan zacht.

„Er was een reservelamp. Op olie. Maar de lont was nat geworden en ik kreeg hem niet aan. Ik heb het geprobeerd, en geprobeerd. Een uur lang. Toen ik het opgaf en met een lantaarn naar de dijk rende, was het al te laat. Het water stond al in de Oosterslenk." Hij legde zijn lepel neer. „Hij was een kilometer van de dijk. Hij had de weg terug kunnen vinden, als hij iets had gezien. Eén lichtje. Meer was niet nodig geweest."

Het was heel stil in de kamer. De kachel tikte. Ergens buiten riep een meeuw.

„Dus u maakt elke avond licht", zei Noor. „Voor als er iemand op het wad is."

„Veertig jaar lang was dat mijn werk", zei Bram. „Toen kwam die lamp bij de haven. Die is prima voor de schepen. Maar hij schijnt op zee, niet op het wad. Niemand op het wad heeft er iets aan. Dus ben ik doorgegaan. Ik had nog een sleutel. De reservesleutel, van de deur van het olieschuurtje. Die heb ik nooit ingeleverd. Niemand heeft er ooit naar gevraagd." Hij keek hen aan. „Ik ga om tien uur naar boven, omdat dat het uur is dat ze Wouters lantaarn voor het laatst gezien hebben. Vanaf de dijk. Daarna ging hij uit. Ik schijn over het wad, over de slenk, over de plaat. Als ik iemand zie, help ik. En als ik niemand zie..."

„Dan schrijft u dat op", zei Daan. „Niemand op het wad."

Bram knikte. „En dan geef ik nog één keer een knipper. Voor hem."

Noor dacht aan die laatste korte flits, elke avond om kwart over tien. Ze had gedacht dat het een fout was. Iemand die per ongeluk op het knopje drukte. Ze voelde iets in haar keel wat ze niet kon wegslikken.

„Mijn opa wist het", zei ze. „Hij schreef in het boek."

Voor het eerst lachte Bram. Het was een raar, roestig lachje, alsof hij het lang niet had gedaan. „Jelle", zei hij. „Jelle wist alles. Hij liep met zijn groepen over het wad en hij keek altijd om naar de toren. Als hij laat was, schreef hij een briefje en schoof dat onder mijn deur. Ik zag je licht. Hij was de enige die het wist." Hij keek naar de pan op het fornuis. „Nou ja. Bijna de enige."

„Maar dan moet u het vertellen", zei Noor, toen de borden leeg waren. „Zaterdag, op de vergadering. Als ze weten waarvoor u het doet, dan verkopen ze de toren vast niet."

Bram schudde zijn hoofd. „Wat moet ik dan zeggen? Dat een oude man al veertien jaar stiekem een gesloten toren in sluipt met een lamp van de bouwmarkt? Ze lachen me uit. Of ze sturen de politie. En dan zetten ze er een nieuw slot op, en dan is het helemaal afgelopen." Hij stond op en zette de borden in de gootsteen. „Nee. Dit blijft onder ons. Ik vraag het jullie. Niet tegen Fenna, niet tegen die man van het hotel, tegen niemand."

Noor wilde iets terugzeggen. Maar Daan keek haar aan, en ze deed haar mond dicht.

„Beloofd", zei Daan.

„Beloofd", zei Noor, wat langzamer.

Bram knikte. Toen pakte hij een kaart van de muur en legde hem op tafel.

„Als je dan toch op dit eiland rondloopt", zei hij, „kun je beter weten hoe het werkt." Hij wees met zijn vinger. „Dit is de dijk. Dit is de Hoge Plaat. En dit hier, deze slingerende lijn ertussen, is de Oosterslenk. Bij eb is dat een greppel waar je overheen stapt. Maar als het water komt, komt het niet van voren, van de zee. Het komt van achteren, door de slenk. Die loopt als eerste vol. Wie op de plaat staat en denkt dat hij nog tijd heeft, omdat de zee nog ver weg is, staat ineens op een eiland. En dat eiland wordt kleiner."

Daan boog zich over de kaart. Hij haalde zijn notitieboekje tevoorschijn en tekende de slenk na.

„En als je ooit vast komt te zitten", zei Bram, „dan blijf je staan waar je staat. Je gaat niet zwemmen. Je gaat niet rennen. Je blijft op het hoogste punt en je geeft licht. Drie kort, drie lang, drie kort. Dat begrijpt iedereen."

„SOS", zei Daan. „Dat heb ik bij de scouting geleerd."

„Mooi." Bram rolde de kaart weer op. „Dan hoef ik het je niet te leren."

Op de radio in de keuken begon het nieuws. Bram liep erheen om hem zachter te zetten, maar halverwege bleef hij staan. Hij draaide de knop juist harder.

„...waarschuwt het KNMI voor zware windstoten in het noorden van het land. Voor de Waddeneilanden geldt vanaf morgenmiddag code oranje. In combinatie met springtij wordt rekening gehouden met een hoge waterstand langs de kust..."

Bram stond heel stil. Hij keek naar de foto op de schoorsteenmantel.

„Morgen", zei hij zacht. „Net als toen."