Athenaeumbibliotheek Deventer

De Athenaeumbibliotheek is de historische stadsbibliotheek van Deventer en hoort bij Bibliotheek Deventer. Volgens de bibliotheek is het de oudste stadsbibliotheek van Nederland: de collectie begon in 1560. Je kunt er geen romans lenen zoals in een gewone vestiging, maar wel oude boeken, handschriften en kaarten inzien in de studiezaal, op afspraak.

Van één boekenkast tot schatkamer

In 1560 kocht het stadsbestuur van Deventer voor 102,5 goudgulden de boeken van pastoor Phoconius van de Mariakerk, wiens echte naam Jan Willemszoon Bruinvis was. Nog datzelfde jaar liet de stad een kast maken "voir deze Stadtsboecken". Met die kast begon de Stadsbibliotheek van Deventer.

De naam Athenaeum komt van het Athenaeum Illustre, een hogeschool die van 1630 tot 1878 in Deventer bestond en een verre voorloper is van het huidige Saxion. Het onderwijs gebruikte de stadsbibliotheek, en veel in leer gebonden studieboeken uit die tijd zijn er nog steeds.

Een grote stap kwam in de negentiende eeuw. De universiteit van Harderwijk, de Gelderse Academie, sloot in 1818 voorgoed. Koning Willem I besloot dat haar collectie naar de Athenaeumbibliotheek in Deventer moest. Met bijna 3300 handgeschreven en gedrukte boeken werd de Deventer collectie drie keer zo groot. Daarbij zaten twaalfde-eeuwse handschriften met werken van klassieke schrijvers, zoals een Cicero-handschrift. Volgens de bibliotheek valt een deel van die collectie onder roofgoed, en ook dat verhaal vertelt ze.

Wat er in de collectie zit

De collectie omvat boeken en documenten uit alle vakgebieden, maar vooral uit de geesteswetenschappen. De bibliotheek noemt zelf twee dingen uniek:

• Deventer en andere Overijsselse drukken, waaronder de eerste boeken die in de vijftiende eeuw van de Deventer persen kwamen. Deventer was toen een belangrijke boekenstad.
• Handschriften van en over de Moderne Devotie, de religieuze beweging van Geert Grote, die in Deventer begon.

Verder zijn er rijk versierde handschriften, grote atlassen, botanische werken, oude Overijsselse kinderboeken en archieven van Deventer schrijvers.

Het gebouw: het Buiskenshuis

De Athenaeumbibliotheek zit in de panden van het Buiskenshuis aan Het Klooster, in het Noordenbergkwartier. Tot in de zeventiende eeuw woonde daar een gemeenschap van zusters van het gemene leven, volgelingen van Geert Grote. Hun geschiedenis hangt samen met een deel van de collectie. De studiezaal is aan Klooster 12.

Zo bezoek je de Athenaeumbibliotheek

• Studiezaal op afspraak. Op dinsdag en donderdag kun je bijzondere collecties en niet-uitleenbare stukken inzien. Je moet vooraf een afspraak maken.
• Exposities in de Proosdij. Een selectie van de schatten staat in de expositieruimte in de Proosdij van Bibliotheek Deventer Centrum aan de Stromarkt. Daar kun je zonder afspraak naartoe tijdens de openingstijden.
• Groepsbezoek. Voor groepen is een rondleiding mogelijk, ook op afspraak.
• Online bekijken. Ruim 2000 gedigitaliseerde stukken staan op Athenaeumcollecties.nl, onderverdeeld in handschriften, drukken, atlassen en kaarten, oude Overijsselse kinderboeken en archieven van Deventer letterkundigen. Voor oude kranten en tijdschriften is Delpher van de KB een goede aanvulling.

De bibliotheek organiseert ook cursussen, zoals middeleeuws schrift lezen voor beginners, en lezingen, bijvoorbeeld over Geert Grote. Er is een vriendenvereniging, de Vrienden van de Athenaeumbibliotheek, die helpt bij de aankoop van boeken en handschriften.

Veelgestelde vragen

Is de Athenaeumbibliotheek de oudste bibliotheek van Nederland?

De bibliotheek noemt zichzelf de oudste stadsbibliotheek van Nederland. De collectie begon in 1560, toen het Deventer stadsbestuur de boeken van een pastoor kocht.

Kun je boeken lenen bij de Athenaeumbibliotheek?

De oude en bijzondere stukken leen je niet mee naar huis. Je bekijkt ze op afspraak in de studiezaal. Op de pagina lenen en inzien van de bibliotheek lees je wat er wel uitleenbaar is.

Waar is de Athenaeumbibliotheek?

In het Buiskenshuis aan Het Klooster in het Noordenbergkwartier van Deventer. De exposities zijn te zien in de Proosdij van de centrale bibliotheek aan de Stromarkt.