Makerspace en FabLab in de bibliotheek

Een makerspace is een werkplaats in de bibliotheek waar je zelf iets kunt maken, ontwerpen of programmeren. Je vindt er bijvoorbeeld 3D-printers, een lasersnijder, een snijplotter, robots en programmeerbare kitjes, naaimachines of muziek- en videoapparatuur. Niet elke bibliotheek heeft er een; het aanbod en de regels verschillen sterk per vestiging.

Waarom heeft een bibliotheek een makerspace?

De bibliotheek is van oudsher een plek om kennis op te doen. Vroeger vooral uit boeken, nu ook door te doen. De bibliotheekwet noemt het bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie als een van de vijf functies van de bibliotheek. Een makerspace past daarin: je leert digitale en technische vaardigheden, probeert dingen uit en werkt samen met anderen. Voor veel kinderen en jongeren is het ook een eerste kennismaking met techniek en programmeren.

Wat staat er in een makerspace?

Elke makerspace is anders. Vaak gaat het om een combinatie van:

• 3D-printers, om zelf ontworpen voorwerpen te printen;
• lasersnijder of snijplotter, voor stickers, stempels, borden of onderdelen uit hout en karton;
• elektronica en robotica, zoals programmeerbare robotjes en microcontrollerkitjes;
• computers met ontwerpsoftware, voor 3D-modellen, grafisch ontwerp of programmeren;
• naaimachines en textielprinters, voor kleding en tassen;
• opnamestudio of greenscreen, voor podcasts, muziek en video's;
• gewoon gereedschap, zoals soldeerbouten, lijmpistolen en handgereedschap.

Sommige bibliotheken noemen hun werkplaats een FabLab, Maaklab, Digilab of Techlab.

Wat kun je er doen?

• Vrij maken: op inloopuren werk je aan je eigen project, met hulp van een medewerker of vrijwilliger.
• Workshops: een avond 3D-ontwerpen, een cursus programmeren of een middag robots bouwen.
• Activiteiten voor kinderen: codeerclubs, techniekmiddagen in de vakantie of programma's voor scholen.
• Repareren: soms in samenwerking met een repair café, waar vrijwilligers helpen met kapotte spullen.

Kijk voor het programma in de agenda van je bibliotheek, of bij cursussen en lezingen en evenementen.

Zo maak je gebruik van een makerspace

1. Zoek uit of jouw bibliotheek een makerspace heeft. Zoek je bibliotheek via het overzicht van bibliotheken en kijk op de website bij "Makerspace", "FabLab" of "Maken".
2. Volg een introductie. Voor apparaten als een lasersnijder of 3D-printer moet je vaak eerst een instructie of korte cursus volgen, om veilig te werken.
3. Reserveer een machine of kom tijdens een inloopuur.
4. Neem je eigen bestand of materiaal mee, of koop materiaal ter plekke.
5. Betaal voor materiaal of machinetijd, als dat zo is geregeld.

Wat kost het?

Dat verschilt sterk. Bij sommige bibliotheken is een inloopuur gratis en betaal je alleen voor materiaal, zoals filament voor de 3D-printer of hout voor de lasersnijder. Bij andere zijn workshops betaald, met korting voor leden. Kinderactiviteiten zijn vaak gratis of goedkoop. De bedragen staan op de site van je bibliotheek; deze gids vermeldt bewust geen prijzen.

Voor wie?

• Kinderen en jongeren, vaak vanaf een bepaalde leeftijd of met begeleiding van een ouder.
• Scholen, die met een klas komen voor een techniekles.
• Hobbyisten en makers, die een machine willen gebruiken die ze thuis niet hebben.
• Ondernemers en studenten, die een prototype willen maken.
• Ouderen die nieuwsgierig zijn naar nieuwe technologie.

Veiligheid en regels

Machines als lasersnijders en soldeerbouten zijn niet zonder risico. Daarom gelden vaak regels:

• eerst een instructie voordat je zelfstandig mag werken;
• kinderen onder een bepaalde leeftijd alleen onder begeleiding;
• niet alle materialen mogen in de lasersnijder, omdat sommige giftige dampen geven;
• je ruimt je werkplek op en meldt kapotte apparatuur.

Veelgestelde vragen

Heeft elke bibliotheek een makerspace?

Nee. Vooral grotere bibliotheken en centrale vestigingen hebben er een. Kleinere vestigingen organiseren soms af en toe een techniekactiviteit. Kijk op de site van je bibliotheek.

Moet ik lid zijn om de makerspace te gebruiken?

Dat verschilt per bibliotheek. Soms is de makerspace open voor iedereen, soms alleen voor leden of met een aparte pas. Lees de regels op de site van je bibliotheek.

Kan ik in de bibliotheek 3D-printen?

In bibliotheken met een makerspace vaak wel. Meestal volg je eerst een korte instructie en betaal je voor het materiaal.