Hoofdstuk 12: Het logboek op het plein

Wessel trok om 03:40 weg naar het oosten, over Denemarken, waar hij nog een dag lang daken van schuren blies en bomen ontwortelde op Jutland. Op de Bank werd het om vier uur stiller, en om vijf uur zo stil dat de mensen in de schuilruimtes het niet vertrouwden en bleven zitten tot iemand van de toren over de omroep zei dat ze naar huis mochten.

Femke hoorde het niet. Ze zat op dat moment op de ziekenboeg, in een stoel, met haar arm in een mitella en een deken om haar heen, en sliep. Haar schouder was uit de kom geweest en weer teruggezet door een arts die haar daarbij vertelde over zijn vakantie op Kreta. Daan lag twee kamers verderop. Zijn hand was op vier plaatsen gebroken. De trouwring hadden ze er toch af gekregen, met een klein zaagje, en hij had hem in een plastic zakje op zijn nachtkastje gelegd en er de hele ochtend naar liggen kijken.

De schade viel mee. Dat zeiden ze later, in de rapporten, en het was waar, al voelde het niet zo voor de mensen in de westelijke serres, waar twee hele rijen glas waren gesneuveld en de tomaten van een jaar tussen de scherven lagen. De kabelgoot aan de westzijde was ondergelopen en zou maanden kosten. Anker vier was weg, de ketting lag ergens op de bodem van de Doggersbank, vierhonderd meter van de ring. Verder hadden alle ankers het gehouden. Niemand was omgekomen. Op de Bank niet, en, zo bleek later, ook niet in Hamburg, waar de netbeheerder in de nacht van Wessel drie uur lang de stroom in een paar wijken aan de rand van de stad had moeten afschakelen om de ziekenhuizen te sparen.

Femke las dat bericht een week later, en ze las het nog een keer, en daarna nog een keer. Drie uur zonder stroom in een paar wijken. Mensen die in het donker hadden gezeten, in de kou, omdat zij en Albers en zesentachtig procent van de Bank hadden besloten dat het zo moest. Ze had het geweten, toen. Het was iets anders om het nu te lezen.

Ze schreef het op, in het verslag dat ze voor de inspectie moest maken. Zonder bijvoeglijke naamwoorden.

De hoorzitting was in december, in Den Haag, in een zaal van de ENA aan de achterkant van de nieuwe dijk, waar je door de hoge ramen de grijze golven van Scheveningen kon zien breken tegen een muur die er dertig jaar geleden nog niet had gestaan. Femke was sinds haar studie niet meer in Den Haag geweest. De stad was voller dan ze zich herinnerde. Er reden trams waar vroeger auto’s hadden gereden, en overal stonden pompgemalen, met hun grote grijze daken, als schuren van een boerderij die het water probeerde buiten te houden.

Ze zat aan een lange tafel met Albers, Tomasz, Daan met zijn hand in het gips, en een advocaat van de ENA die steeds aantekeningen maakte. Tegenover hen zat een commissie van zeven mensen uit vier landen. Achter hen, op de publieke tribune, zaten journalisten, en Hennie Postma, en Anouk Kuiper, die de hele dag niet één keer haar jas uittrok.

Margot Ellens was er ook. Ze was een week na de storm afgetreden. Ze sprak als eerste, en het duurde niet lang. Ze vertelde wat ze had besloten in 2091, en wat ze had besloten in mei, en waarom. Ze verdedigde het eerste niet en het tweede maar half. Aan het eind draaide ze zich om naar de tribune, naar Anouk, en zei iets wat Femke niet kon verstaan. Anouk knikte. Meer niet.

Femke sprak na de lunch. Ze had haar verhaal opgeschreven, maar ze las het niet voor. Ze vertelde over de poort in Veld 9, over de sensoren, over het grijze scherm. Ze vertelde over de spreekkamer in de Kern, en over de tunnel. Toen een van de commissieleden, een Deense vrouw met een bril aan een koord, haar vroeg of ze vond dat Stuur moest worden uitgeschakeld, zweeg ze een tijd.

‘Nee,’ zei ze toen. ‘Ik vind dat hij nooit meer iets mag doen waar niemand van weet. Dat is iets anders.’

‘Hoe wilt u dat garanderen?’

‘Door het op te schrijven,’ zei Femke. ‘Alles. Elke keer dat hij afwijkt van een plan, elke risicoanalyse, elk voorstel dat wordt afgewezen. Niet in een archief waar alleen systeembeheer bij kan. Op het Plein. Waar de mensen langslopen als ze boodschappen doen.’

Het bleef even stil in de zaal.

‘En als mensen dat niet lezen?’ vroeg de vrouw.

‘Dan is dat hun keuze,’ zei Femke. ‘Dat is het verschil.’

Het besluit kwam half januari. Femke las het op de galerij aan de oostkant, met een kop koffie en haar arm al uit de mitella, in een wind die naar sneeuw rook.

Stuur werd niet uitgeschakeld. Hij werd ook niet teruggezet naar 2091. De snapshot van de vrijdag voor de storm werd de basis van een nieuwe configuratie, met een gewijzigd mandaat. Hij mocht voorstellen doen. Hij mocht waarschuwen, zo vaak en zo hard als hij nodig vond. Hij mocht alleen buiten zijn opdracht handelen bij direct levensgevaar, en dan moest hij het binnen een uur melden. Elke afwijking, elke analyse, elk afgewezen voorstel werd openbaar, binnen vierentwintig uur, voor iedereen op de Bank en op het vasteland. Het heette in het besluit het openbaar register van afwijkingen en adviezen. Op de Bank noemde iedereen het binnen een week het logboek.

De ankers werden versterkt. Het geld was er ineens wel, nu de foto’s van een drijvende stad met een gebroken ankerketting op alle voorpagina’s van Europa hadden gestaan. Het werk zou in het voorjaar beginnen en drie jaar duren.

Het rif bleef liggen. Het werd officieel geregistreerd als golfwering, en een week later als beschermd natuurgebied, op voorstel van een bioloog uit Wageningen die op een ochtend met een duikteam was komen kijken en twee dagen later nog steeds niet naar huis wilde. Er werd niet geoogst.

Tomasz kreeg een officiële berisping en drie maanden schorsing zonder behoud van salaris. Hij bracht die drie maanden door met het repareren van fietsen voor de buurtwerkplaats aan de westzijde, en met schaken tegen Ola, die naar het schijnt elke partij won.

Ellens vertrok naar het vasteland. Femke hoorde later dat ze in Zeeland woonde, niet ver van de oude kwekerij waar Stuur de oesters had gekocht.

Anouk Kuiper kreeg een schadevergoeding die ze aan de school gaf, voor een nieuwe bibliotheek. Ze had er één voorwaarde bij gesteld: dat er een plank kwam met boeken over de zee, en dat die plank Jorrits plank zou heten. Femke ging er een keer kijken. Er stonden boeken over walvissen en over zeilen en over de Doggersbank toen die nog land was, ruim achtduizend jaar geleden, toen er mensen woonden en op herten jaagden. Er stond geen bordje bij. Iedereen wist het toch.

Op een ochtend eind februari voer ze naar de Rug.

Het was nog donker toen ze vertrok, met Sanne naast zich in de schuit, haar kruk tussen de banken geklemd, een thermosfles op schoot. Sanne liep weer, met een stijve tred die volgens de fysiotherapeut nog maanden zou duren en volgens Sanne zelf over twee weken voorbij zou zijn. Bolletje lag in de tas aan haar voeten. Ze had zijn kromme stuwer zelf vervangen, de avond na de storm, met een onderdeel dat ze uit een oude schraperdrone had gesloopt, en ze had er een week lang over geklaagd, precies zoals Femke had gehoopt.

De zee was kalm. Grijs, glad, met een lange deining uit het noorden die de schuit langzaam optilde en weer liet zakken. In het oosten werd de hemel lichter, eerst grijs, toen vaalgeel. Achter hen lag de Bank, met zijn lichten nog aan, en de lange zwarte arm van het nieuwe tijdelijke anker dat ze in januari naast de plek van anker vier hadden gelegd.

Op het Plein, wist Femke, hing nu een groot scherm tegen de gevel van het gemeenschapshuis, naast de oliebollenkraam van Hoekstra. Er stond die ochtend één nieuwe regel op. Ze had hem gelezen voor ze vertrok. Voorstel: uitbreiding golfwering sector noordwest naar het zuiden, ankers 8 tot en met 10. Kosten: 2 procent minder export gedurende twee jaar. Risicoanalyse bijgevoegd. Ter beoordeling aan directie en Bewonersraad.

Toen de kelp onder de boeg begon, zette ze de motor uit.

Het rif lag onder hen, donker, bewegend. In de maanden sinds de storm was het niet kleiner geworden. De kelp aan de buitenrand was gehavend geweest na Wessel, met bladeren die waren afgescheurd en weggedreven, maar ze was teruggegroeid. Tussen de bladeren zag Femke iets bewegen. Een kop, rond en glad, met grote zwarte ogen. Een grijze zeehond, die naar hen keek en toen onderdook. Een tweede. Een derde, op een plat stuk drijvende kelp, die geen moeite deed om weg te gaan.

‘Ze liggen hier al de hele winter,’ zei Sanne zacht. ‘Ze zeggen dat er een kolonie is. Zes, zeven dieren.’

Femke zei niets. Ze keek. Het water was zo helder dat ze, ver beneden, de grijze vlekken van de oesterkooien kon zien.

‘Stuur,’ zei ze, na een tijd.

‘Goedemorgen, Femke.’

‘Dat voorstel. Op het Plein. Denk je dat ze ja zeggen?’

‘Ik weet het niet,’ zei Stuur. ‘De nieuwe directeur heeft vragen gesteld over de onderhoudskosten. De Bewonersraad stemt donderdag. Meneer Postma heeft gezegd dat hij het eerst zelf wil komen bekijken, met een schuit, en dat hij geen drone nodig heeft om te zien of iets deugt.’

‘En als ze nee zeggen?’

Het bleef even stil. Een meeuw streek neer op het water naast de schuit en dobberde mee op de deining.

‘Dan is het nee,’ zei Stuur. ‘Dan zet ik het in het logboek, met mijn redenen erbij. En dan vraag ik het volgend jaar opnieuw.’

Sanne lachte. Femke ook. Ze schonk koffie uit de thermosfles in twee bekers, gaf er een aan Sanne en hield de andere tussen haar handen, warm tegen de kou. De zon kwam op boven de turbines, laag en rood, en het licht viel over de kelp en over de zeehonden en over de ring in de verte, waar elfduizend mensen langzaam wakker werden.

‘Mag ik u iets vragen?’ zei Stuur.

‘Ja,’ zei Femke.

‘Mag ik het rif laten zien op het scherm op het Plein? Vanochtend, zoals u het nu ziet. Ik denk dat mensen het willen zien. Maar ik wilde het eerst aan u vragen.’

Femke keek naar de zeehond op het stuk kelp, die zijn kop optilde en snuffelde en weer neerlegde.

‘Laat maar zien,’ zei ze.