Hoofdstuk 1: De kist achter de kast

Het regende al sinds het ontbijt. Geen harde regen, maar die fijne natte mist die overal in kruipt. In je kraag, in je mouwen, tussen je vingers aan het stuur.

Sami Haddou zette zijn fiets tegen het hek van de oude bibliotheek aan de Turfmarkt. Hij keek omhoog. Boven de deur stonden grote verbleekte letters op de muur. DRUKKERIJ LAMMERS. Je kon ze alleen lezen als je wist dat ze er stonden. Sami wist het, want hij kwam hier al zijn hele leven langs.

Binnen ging hij bijna nooit.

„Je gaat helpen met de verhuizing,” had zijn moeder gisteren gezegd. „Dan zit je niet de hele herfstvakantie achter een scherm.”

„Maar ik lees niet eens,” had Sami gezegd.

„Je hoeft ook niet te lezen. Je moet dozen sjouwen.”

Daar had hij niets tegen kunnen inbrengen. Zijn moeder was verpleegkundige en had deze week bijna alleen maar diensten. Zijn zusje Lina ging naar oma. En Sami ging dus naar de bibliotheek.

Hij duwde de zware deur open. Een bel rinkelde boven zijn hoofd. Het rook binnen naar oud papier, natte jassen en koffie.

De bibliotheek zag er niet uit als een bibliotheek. Overal stonden dozen. Kasten waren half leeg. Op de grond lagen stapels boeken met briefjes erop: Jeugd, Romans, Weg. Bij de balie stond een lange man met een baard en een leesbril op zijn hoofd. Hij praatte in zijn telefoon en schreef tegelijk iets op een doos.

„Nee, de verhuiswagen komt zaterdag,” zei hij. „Zaterdag. Om acht uur.” Hij hing op en zag Sami staan. „Hé. Jij bent Sami?”

Sami knikte.

„Ik ben Joris. Fijn dat je er bent. Echt fijn. We hebben nog zes dagen en ongeveer een miljoen boeken.” Hij wreef in zijn ogen. „Fleur is er ook al. Die zit in de kelder.”

„Fleur de Graaf?”

„Ken je haar?”

Natuurlijk kende Sami haar. Fleur zat bij hem in groep 7. Ze woonde boven de fietsenwinkel van haar ouders, twee straten verderop. Ze had altijd een boek bij zich, zelfs op schoolreisje. Zelfs in de rij bij de kassa van de Jumbo.

„Ga maar naar beneden,” zei Joris. „De trap is achter die deur. Pas op, de derde tree kraakt. En de lamp doet het niet altijd.”

---

De trap was smal en steil. De derde tree kraakte inderdaad, alsof hij iets wilde zeggen. Onderaan brandde één peertje aan een draad.

De kelder was laag. Sami kon net rechtop staan. Langs de muren stonden ijzeren kasten vol mappen, kranten en dozen. Het was er koud en het rook naar aarde, naar de binnenkant van een bloempot.

In het midden zat Fleur op een omgekeerde krat. Ze had een rode muts op en las.

„Jij zou toch dozen inpakken?” zei Sami.

Fleur keek niet eens op. „Doe ik ook. Ik controleer alleen even wat erin zit.”

„Door het te lezen?”

„Hoe moet ik het anders controleren?” Ze klapte het boek dicht en grijnsde. „Hoi, Sami. Wist niet dat jij ook kwam.”

„Mijn moeder,” zei Sami.

„Mijn vader,” zei Fleur. „Hij zegt dat ik toch al de halve bibliotheek heb gelezen. Dan kan ik hem ook inpakken.”

Ze werkten een uur lang. Sami vouwde dozen, Fleur vulde ze. Joris riep af en toe van boven aan de trap wat ze moesten doen. Oude kranten in de blauwe bakken. Mappen met Archief in de grijze dozen. Kapotte dingen in de zak.

Het werk was saai, maar niet zo saai als Sami had gedacht. Hij vond een oude stempel met de datum 1979. Een doos vol plastic hoesjes. Een paraplu zonder stof. En een poster van een man met een snor die zei: LEZEN IS EEN FEEST.

„Die mag weg,” zei Fleur.

„Die hang ik op mijn kamer,” zei Sami.

Achter in de kelder stond een kast die anders was dan de andere. Hij was van hout en bijna zwart van ouderdom. Hij was leeg, op wat spinnenwebben na.

„Joris zei dat die kast ook naar boven moet,” zei Fleur. „Hij gaat naar een veiling of zo.”

Ze pakten allebei een kant. De kast was zwaar en schoof krassend over de stenen vloer. Een wolk stof dwarrelde op. Fleur nieste drie keer achter elkaar.

En toen zag Sami het.

Achter de kast, tegen de muur, stond een kist. Een houten kist, ongeveer zo groot als een doos voor schoenen, maar dan dieper. Er zaten koperen hoeken aan, groen geworden van de tijd. Op het deksel stond iets geschilderd in witte letters.

Sami boog zich voorover en blies het stof weg.

LEESZAAL 1952

NIET WEGGOOIEN

H.L.

Naast de letters H.L. stond een klein zwart vlekje. Pas toen Sami beter keek, zag hij dat het een getekend vogeltje was.

„Fleur,” zei hij zacht. „Kom eens kijken.”

Fleur kwam naast hem staan. Ze zei een hele tijd niets. Dat was voor Fleur heel lang.

„1952,” zei ze toen. „Dat is meer dan zeventig jaar geleden.”

„Wie is H.L.?”

„Geen idee.”

Sami tilde de kist op. Hij was zwaarder dan hij eruitzag. Ze zetten hem op de krat waar Fleur eerder op had gezeten, onder het peertje. Er zat geen slot op het deksel, alleen een haakje. Het haakje was stijf. Sami moest het met zijn duim omhoog duwen.

Het deksel ging piepend open.

In de kist lagen boeken. Twaalf stuks, netjes naast elkaar, met de rug naar boven. Ze waren allemaal gekaft met bruin pakpapier. Op elke rug stond met inkt een Romeins cijfer. I, II, III, tot en met XII.

„Ze zijn gekaft,” zei Fleur. „Zoals wij vroeger onze schoolboeken moesten kaften.”

Sami pakte het eerste boek. Nummer I. Hij sloeg het open. Op de eerste bladzijde stond de titel: Vogels van het polderland. Daaronder een tekening van een reiger.

Hij bladerde verder. Het papier was geel en een beetje zacht, zoals een oud theezakje. Er stonden plaatjes in van vogels. Een kievit. Een grutto. Een scholekster.

En in de kantlijn stonden dingen geschreven. Met potlood. Kleine, schuine letters, die bijna waren uitgewist.

„Er heeft iemand in geschreven,” zei Sami.

„In een bibliotheekboek?” Fleur klonk geschokt. „Dat mag niet.”

„Misschien mocht het toen wel.”

„Dat mocht nooit.”

Sami hield het boek dichter bij de lamp. Naast een plaatje van een merel stond een pijltje. Het wees naar de rand van de bladzijde. Sami sloeg om. Weer een pijltje. En nog een. Hij volgde ze, bladzijde na bladzijde, tot de pijltjes ophielden.

Op die bladzijde stond geen vogel uit de polder. Er stond een kraai. Een grote zwarte kraai, met een slimme kop en een snavel als een schaar.

En onder de kraai, in de kantlijn, stond een zin.

Sami las hem langzaam. Hij las altijd langzaam. Dat was een van de redenen dat hij zei dat hij geen lezer was. Bij hem duurde een bladzijde twee keer zo lang als bij Fleur.

Maar deze zin las hij wel drie keer.

Voor wie dit vindt: de kraai wijst de weg.

Daaronder stond weer dat kleine vogeltje van het deksel. Nu zag Sami wat het was. Een kraaitje, met zijn kop schuin, alsof het je aankeek. En de letters H.L.

Boven aan de trap ging een deur open.

„Sami? Fleur?” Het was Joris. „Hoe gaat het daar beneden? Ik heb soep. Tomatensoep. Uit een pakje, maar toch.”

Sami keek naar Fleur. Fleur keek naar Sami. Zonder iets te zeggen wisten ze allebei hetzelfde.

Dit was geen gewone kist met oude boeken.

Dit was een spoor.